در اين شهر حكمت و فلسفه آموخت و در علم طب تبحر كامل يافت . از آثار او برمىآيد كه وى ، هم با مبانى فلسفه به خوبى آشنا بوده و هم به معالجه و درمان بيماران مىپرداخته است . درباره تحصيل طب مىنويسد :
« به نزديك اطبا حواس باطن سه بيش نيست : تخيل و توهم و تذكّر ، از جهت آنكه به نزديك ايشان حس مشترك و خيال يكى است و محل وى مقدّم دماغ است و وهم و متصرفه يكى است و محل وى وسط دماغ است و حافظ و ذاكره يكى است و محل وى مؤخّر دماغ است و حق به دست ايشان است از جهت آنكه اين بيچاره به وقت معالجه چندين نوبت تجربه كرد ، حس مشترك و خيال را يكى يافت و وهم و متصرفه را يكى ديد و غرض اين بيچاره در تحصيل طب و مشغول بودن به معالجه چندين سال اين بود تا در تشريح به تحقيق اطمينانى حاصل شود . 2 »
يكى از وقايع مهم و سرنوشت ساز زندگى عزيز نسفى ، آشنايى وى با " سعد الدين حمويه " از عارفان بزرگ اواخر قرن ششم و نيمهء اول قرن هفتم هجرى است . او بين سالهاى 641 تا 649 ه . ق به حضور سعد الدين حمويه رسيد . گويا از طريق او با تصوف مأنوس شد و به سير و سلوك روى آورد . سعد الدين كه از خاندان بزرگ حمويه بود و شهرت فراوانى داشت ، بخش عمدهاى از عمر خويش را در سفر گذراند . ظاهرا مصاحبت نسفى با او به سفرهاى سعد الدين در اواخر عمر وى مربوط مىشود 3 .
سعد الدين حمويه در سال 586 ه . ق به دنيا آمد و در سال 649 ه . ق در خراسان درگذشت 4 . او از شاگردان و مريدان خاص نجم الدين كبرى بود و از وى در سال 616 ه . ق اجازه ارشاد گرفت . سعد الدين با بسيارى از بزرگان عصر خود از جمله شهاب الدين ابو حفص عمر سهروردى ، سيف الدين باخرزى ، معين الدين جاجرمى ، شهاب الدين خيوقى ، جلال الدين محمد بلخى ، صدر الدين قونوى ، و محيى الدين ابن عربى ارتباط داشت و با آنها مكاتبه مىكرد . ديدار و مصاحبت با بزرگى چون ابن عربى در سعد الدين تأثير عميقى گذاشت و ديدگاههاى او را تحت الشعاع خود قرار داد . آن دو در دمشق با يكديگر ملاقات كردند و از آن پس با مكاتبه ارتباط آنها تداوم يافت . او ابن عربى را " دريايى مواج و بىنهايت " توصيف كرد و
بيان التنزيل ( فارسى ) — صفحة 2
مساهمون: عزيز الدين النسفي
ص٢