زندگى و شخصيت نسفى
عزيز بن محمد نسفى از عارفان بزرگ قرن هفتم هجرى است كه آثار متعدد و با ارزشى از خود بهجا گذاشته است . به رغم آنكه وى در عرفان جايگاه بلندى دارد ، احوال و زندگى او چندان روشن و دقيق نيست . در بيشتر منابع ، مطالبى كه دربارهء زندگى او نوشته شده ، كوتاه ، تكرارى و گاه غير واقعى است و از اين اطلاعات تنها مىتوان تصويرى كلّى و مبهم از زندگى او ترسيم كرد . آثار وى ، تنها منابع معتبر و قابل اطمينانى است كه ما را بهطور مجمل با زندگى او آشنا مىسازد .
دوران رشد و بالندگى نسفى در زمانى بود كه عرفان اسلامى در قالب و محتوا دگرگونى مىيافت و بر عمق و گسترهء آن افزوده مىشد . تا قرن ششم هجرى ، آثار عرفانى با همهء تعدد و تنوع ، از اين وجه مشترك برخوردار بودند كه تنها مبانى نظرى و وظايف سالكان را در سير و سلوك تشريح مىكردند و احوال و مقامهاى مشايخ تصوف را به همراه اقوال آنان به رشته نگارش درمىآوردند . از قرن ششم بتدريج محتواى آثار صوفيه دچار تغيير و دگرگونى شد و رنگ فلسفى به خويش گرفت . اين حركت در قرن هفتم به اوج خود رسيد و نقطهء عطفى در عرفان اسلامى به وجود آورد كه در بخشهاى ديگر تشريح خواهد شد . شخصيت عرفانى و علمى نسفى در زمان اوج اين حركت و تحوّل شكل گرفت و او در اين بستر زمانى با عرفان هم سفر شد و آثار اين دگرگونى را آشكار ساخت .
وى در اوايل قرن هفتم هجرى در شهر " نسف " به دنيا آمد . " نسف " يا " نخشب " كه عزيز خود تصريح مىكند زادگاه اوست ، در ايالت " سغد " قرار داشت و امروز قرشى خوانده مىشود . نسف موطن و خاستگاه بسيارى از دانشمندان و عارفان بزرگ و محل مناسبى براى پرورش شخصيت عزيز نسفى بود 1 .
وى در جوانى به بخارا سفر كرد و به تكميل معلومات خويش پرداخت . ظاهرا