حاصل نشود تا اگر هر چه وجود معلول بدان محتاج باشد يك جزء حاصل نباشد ، چنان كه آلت مر وجود كرسى را ، كرسى حاصل نشود .
و چون سبب هر مرجّح تمام شود وجود چيز ناچار حاصل شود . و اگر حاصل نشود ، پس بر چيزى ديگر موقوف باشد و سبب هنوز تمام نشده باشد . و هر چه بر ديگرى موقوف باشد او در نفس خود ممكن باشد ، كه اگر به خويشتن واجب بودى از ديگرى مستغنى شدى . و بدان كه متصوّر نيست كه دو چيز علّت يكديگر باشند و سبب متقدّم باشد بر مسبّب ، و هر يكى متقدّم باشد بر متقدّم بر او و بر خويشتن ؛ و اين محال است .
قاعده
( 35 ) هيچ شك نيست كه اگر در موجودات واجب الوجود باشد پس وجود واجب الوجود درست شد . و اگر همه از آنچه تو مىدانى ممكن الوجود باشند و درست شد كه ممكن الوجود به خود موجود نشود ، پس محتاج مرجّحى و سخن بدان مرجّح باز گردد و سلسله مرتبهء لايتناهى محالست . و مجموع ممكنات هم ممكن باشد زيرا كه كلّ مركب است از آحاد « 1 » ، و بر آحاد موقوف است ، و هر چه بر چيزى موقوف باشد او ممكن باشد . پس مجموع نيز ممكن هم باشد بلكه اولاتر بود ، پس مجموع نيز محتاج است به مرجّحى و آن مرجّح ممكن نباشد ، و الّا در جملهء آن ممكنات در آمدى كه بمرجّح محتاجاند و علّت آن مجموع نبودى ، پس ناچار بايد كه مرجّحى باشد كه آن واجب الوجود باشد
هامش
( 1 ) آحاد : ابعادI )الكل مركب من الآحادA (