امّا به يك ساعت پيدا نشود بلكه هر ساعتى نو افزونى و زيادتى پذيرد . امّا پختگى كه در ميوه پديد آيد آن را اسباب است : خاك ببايد و آب ببايد و هوا ببايد و تابش آفتاب و ماهتاب ببايد
« وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ »
ببايد ؛ اين اسباب ظاهر است . و اسبابى ديگر ببايد چون زحل و مشترى ، و ستارگان ثابت ببايد ، و هفت آسمان و بعضى از عالم ملكوت ببايد چون فريشتگان مثلا : ملك الرّيح فريشتهء باد و فريشتهء زمين و فريشتهء باران و فريشتهء آسمان ؛ و معبود اين همه يكيست كه اگر نه او بودى ، خود وجود همه محو بودى . و جملهء معدومات بتقدير ، موجود بودى و جملهء موجودات بتقدير ، عدم بودى .
( 40 ) همچنانكه پختگى ميوه را اسباب است ، بعضى ملكى و بعضى ملكوتى ؛ همچنين آشنايى درون را اسباب است ، هم ملكى و هم ملكوتى . هرچه به ظاهر و قالب تعلّق دارد ، ملكى بود چون نماز و روزه و زكات و حجّ و خواندن قرآن و تسبيح و اذكار و آنچه افعال قالب بود كه ثواب بدان حاصل شود . و هرچه به باطن تعلّق دارد
هامش
( 1 - 2 ) هر . . . آفتابA . . . Uدر هر . . . زيادتى پديد مىآيد و پختگى ميوه را سببها بايد چنان كه خاك و آب و هوا و آتش و آفتابR- -
( 3 ) ماهتابABHMRSماهPU- - سورهء 14 ( ابراهيم ) آيهء 57 ك - - اين . . . اسبابىABHPSاين . . . اسبابMاين . . . اسبابىR- -
( 4 ) ثابت ببايدAMSUثوابتBثوابت ببايدPچون ثوابتR- -
( 5 - 6 ) ببايد . . . معبودAMPSUببايد . . . و فرشتهء . . . آسمان و زمين و معبودBچون فريشتگان ملك و فرشتهء زمين و فرشتهء آسمان ببايد تا پختگى در ميوه پيدا كند اى عزيز معبودR- -
( 6 ) يكيستIبعد ماA . . . U- - خود وجود همهHMوجود همهASهمه وجودBUهمه وجود خودPR- -
( 7 ) معدومات . . . بودىAPRUمعلومات بتقدير معدوم بودى و جملهء بتقدير ناچيز بودىBHمعدومات . . .
بودندىM- -
( 8 ) همچنانكهABMRSUو چنان كهHP- -
( 8 - 9 ) اسباب . . . درون راA . . . UبايدH- -
( 9 ) هم ملكى و همB . . . Uبعضى ملكى و بعضىAS- -
( 9 - 10 ) هرچه . . . بودMهرچه به ظاهر قالب . . . ملكى باشد چون . . . روزه و خواندن . . . بودASهرچه به ظاهر قالب . . . ملكى نماز و روزه و خواندن . . . بودBهرچه . . . دارد چون . . . بودHهرچه به ظاهر قالب . . . اسباب ملكى . . . و روزه و قرآن خواندن . . . قالب استPUاى عزيز هرچه به ظاهر قالب . . . روزه و قرآن . . . بودR- -
( 11 ) شودA . . . UآيدB- -