دانستن كه جوانمردى كدام است ؟ « 1 » جوانمرد « 2 » آن بود كه مال از حلال ورزد و به دوستى و دستورى خداى عزّ و جلّ « 3 » به كار برد به جايگاهى كه پسند مولى عزّ و جلّ بود و مولى عزّ و جلّ آن جوانمرد را خلف « 4 » وعده كرده است . « 5 » قوله عزّ و جلّ :
« وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ »
[ سبا / 39 ] . فرمود « 6 » هرچه بندهء من از براى من بدهد و از حلال بدهد ، من وى را خلف دهم . « 7 » پس هركه از خداى عزّ و جلّ « 8 » خلف چشم دارد از مال خود « 9 » به پسند مولى عزّ و جلّ بايد به كار بردن .
و هم پدر من - رحمة اللّه عليه - گفتى كه به خبر آمده است كه فرشتگاناند ، دعا مىكنند :
« اللّهم أعط كلّ منفق خلفا ، و كلّ ممسك تلفا » . يعنى « 10 » يا ربّ آنان كه خاصّ از براى تو از مال حلال خود نفقه مىكنند ، ايشان را خلف دهد و بازدارنده از مستحق مالش را هلاك كن . « 11 » چون كسى مال از حرام ورزد ، هرچند به كارهاى خير صرف كند ، « 12 » وى را نام جوانمردى نبود كه جوانمردى از بهر آن پسنديده است كه وى [
a
151 ] از نيكگمانى خيزد به مولى عزّ و جلّ و از باور « 13 » داشتن مر مولى را عزّ و جلّ به وعدهء خلف .
آوردهاند « 14 » كه امير المؤمنين على - كرّم اللّه « 15 » وجهه - فرمودى : « 16 » « كفى بالبخيل بخله و سوء ظنّه بربّه » . گفت : مر بخيل را بخل او بسنده است و زشتى بدگمانى او خداى را عزّ و جلّ . « 17 » و رسول - عليه السّلام - فرمود مر بلال « 18 » را : « أنفق بلالا « 19 » و لا تخش من ذى العرش إقلالا » . فرمود كه اى بلال نفقه كن در راه خداى « 20 » و مترس از كم آمدن چون خداى تعالى « 21 » خلف مىدهد . چون يكى « 22 » مال از حرام ورزد ، پديد آيد كه مولى عزّ و جلّ را به وعدهء خلف
هامش
( 1 ) . بود .
( 2 ) . جوانمردى .
( 3 ) . مولى تعالى .
( 4 ) . + دهد و .
( 5 ) . + چنانكه مىفرمايد .
( 6 ) . گفت .
( 7 ) . به جاى « فرمود . . . خلف دهم » ، گفت هركه به هزينه كند من خلف دهم .
( 8 ) . مولى تعالى .
( 9 ) . « خور » ندارد .
( 10 ) . گويند .
( 11 ) . به جاى « يا رب . . . هلاك كن » ، يا ربّ هر به كارنده را خلف ده و هر بازگيرنده را از جايگاه مالش را هلاك گردان .
( 12 ) . هرچند به جايگاه خير به كار برد .
( 13 ) . استوار .
( 14 ) . چه + .
( 15 ) . رضى اللّه عنه .
( 16 ) . چنين گفته است .
( 17 ) . به مولى تعالى .
( 18 ) . آوردهاند كه رسول صلى اللّه عليه و سلّم مر بلال را - رضى اللّه عنه - چنين گفت .
( 19 ) . يا بلال .
( 20 ) . يعنى هزينه كن يا بلال .
( 21 ) . چه خداوند عزّ و جلّ .
( 22 ) . كسى .