ظرفيت و وسعت عقل و ادراك سائل را فرمودهاند و به هر كه هرچه گفتهاند ، همان اعتقاد مخصوص اوست و اختصاص به اشخاصى دارد كه در استعداد با او همدرجه باشند . « لو علم سلمان ما فى قلب أبى ذر لقتله و لو علم أبا ذر ما فى قلب سلمان لكفرّه » محض ملاحظهء اختلاف درجهء عقل و ادراك خلايق است .
فرمودهاند : « حسنات الأبرار سيّئات المقرّبين . » [ 127 ]
جمع و توافق ما بين كلّ طرق معاد ممكن است به طورىكه اختلاف از ميان مرتفع بشود و مجموع آنها كلمهء واحده باشند و ايتلاف پديد آيد .
جمعى معتقد اين هستند كه چون آدمى را هنگام نزع فرا رسد ، روح او را قبض نموده ، با ساير ارواح در شعب صور اسرافيل ضبط خواهند نمود . وقتىكه ارادهء خداوندى به قيام قيامت تعلّق مىگيرد ، نخست بارانى خواهد باريد و قبور خلايق را نمناك نمايد . پس امر به اسرافيل مىشود به دميدن صور . كلّ ارواح از شعب صور به اطراف و اكناف پراكنده شده ، هريك عزيمت قبر صاحب خود را نموده ، ذرّات ارضى اجسام كه خاك شدهاند ، به اطراف ارواح خودشان مجتمع شده ، مصوّر به صورت اصليهاى كه داشتند خواهند شد و در عرصات حاضر مىگردند .
و بعضى به واسطهء شبههء آكل و مأكول ، توقّف نمودهاند و معاد را روحانى مىدانند .
و ميزان عدل برپا مىشود و اقامهء حدود خواهد شد و احقاق حقوق هريك فردا فردا شده ، انبيا و اوليا در ميدان شفاعت ايستاده ، از حضرت معبود درخواست عفو جرايم و تقصيرات خلايق را مىنمايند . اهل بهشت از صراط
هادى المضلين ( در علم كلام ) ( فارسى ) — صفحة 246
مساهمون: ملا هادي السبزواري
ص٢٤٦