اثرهاست ؛ اثر گفتن حرف بد اين است كه جواب بد بشنوند . پس مجموع احكام شريعت متضمّن اثرها و منفعتهاست كه اثر مجموع آنها در دارين ظاهر خواهد شد . اينكه نوشته است « قلب آدمى به مرتبهاى خراب است كه عمل ثواب نمىتواند حاصل نمود » دليل خرابى قلب چه چيز است ؟ قلب عبارت از كمون و حقيقت است كه منبع روح و مخزن علم و مهبط وحى قلبى و الهامات لاريبى است . قلب قرارگاه عالم غيب الغيوب مطلق است و خداى را در دل توان يافت و بس . آدمى را از قلب به عالم غيب راهى واضح و طريقى آشكار است . در اين صورت ، هيچ مقامى بهتر از قلب نخواهد بود .
احتمال مىرود كه اين شخص ندانسته است قلب عبارت از چه چيز است .
بالقطع قلب را عبارت از دل و كبد و كليه واقعه در درون آدمى تصوّر نموده است . حيوانات نيز داراى اين جمله هستند . مسلّما هر كه قلب را دانسته و شناخته باشد ، به ما فى القلب بصيرت خواهد داشت . اينكه گمراه است ، جهتش اين است كه از معرفت قلب بىبهره شده است . داناى مقام قلب چگونه از براى خداى تعالى زن و فرزند معيّن خواهد نمود ؟ !
و ايضا : در رساله نوشته است علامت ديگر كه قرآن از جانب خداى تعالى نيست ، اين است كه قرآن تقاضا و تمنّاى روح آدمى را رفع نمىسازد . زيرا كه در ديباچهء رساله ذكر نمودهايم كه لازم است كه الهام حقيقى آن تقاضاى روحانى كه خدا در روح و قلب انسان ثبت كرده است ، رفع نموده ، ساكت سازد .
از اين الفاظى كه گفته است ، مطلبى مفهوم نمىشود كه مقصود چيست . ولى چون ميزان مطلب صاحب رساله را در دست دارم ، مقصود و منظورش اين است
هادى المضلين ( در علم كلام ) ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: ملا هادي السبزواري
ص٢٣٩