كه در آخرت غلمان و حور و قصور خواهد بود . حكماى روزگار متّفق اللفظ و متّحد العقيده شدهاند به اينكه مراتب معنوى را كه شخص بخواهد به عالم لفظ بياورد و وعده و وعيد اخروى را به مصداق « كلّم الناس على قدر عقولهم » [ 124 ] گوش زد خاصّ و عامّ نمايد ، به غير از زبانى كه قرآن به او تنطّق فرموده است ، به هيچ بيانى نمىتوان مذاكرهء آن مطالب را نمود . هركس به قدر مقدار علم و ظرفيت ادراك از آيات قرآن درك معانى و فهم مطالب خواهد نمود . به همين جهت ، معترف و معتقد شدهاند كه از براى قرآن بطون سبعه مىباشد . فرق ميان كلمات و آيات حقّه و احاديث نبوى و ائمّهء اطهار با كلام ساير خلق اين است كه آيات قرآن و احاديث صحيحه جميعا بطون و تأويل دارند كه مطلقا مادّهء نقض به جهت آنها نخواهد بود ، به خلاف كلام و كلمات ساير خلق كه جميعا همان صورت ظاهر است و قابل توجيه و تأويل نمىباشد . بعضى از كلمات و اشعار منظومهء عرفاى حقّانى كه تأويلپذير است و آنها را توجيه مىتوان نمود ، جهتش اين است كه با آيات قرآن و احاديث اهل البيت مطابق و موافق آمده است .
و همچنين ايرادىكه به حضرت رسول دارد آورده است اين است كه محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - از براى خودش تجويز زوجات عديده نمود و از براى امّت زياده از چهار عقد را حرام كرد ؛ و اين عمل را حمل به شهوتپرستى آن جناب كرده است .
و ندانسته است كه از براى حكيم و حاكم مطلق قرار و عيار و حدود و عدود معيّن نشده است . آن حضرت سلطان ظاهر و باطن و جامع صورت و معنى است . اعمال و اطوار او به موجب وحى و الهام غيب بود . عموم خلق را ممكن
هادى المضلين ( در علم كلام ) ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: ملا هادي السبزواري
ص٢٢٩