[ وجه تظلّم امير مؤمنان عليه السّلام ]
هرگاه دانستى اين مقدمات را پس مىگوييم كه : قول ابن ابى الحديد كه :
ليس يرتاب احد من أصحابنا انه تظلم و تألم « 1 » دلالت بر مظلوم بودن حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مىكند ، و حمل كردن اين تظلم و تألم بر اينكه اين حضرت اظهار اين تظلم از ترك كردنشان اولى را بوده است صحيح نيست به چندين وجه :
اول آن وجوه آنكه : جمع نمىشود تظلم آن حضرت و تألم او ، و تكلم كردن او به آنچه تكلم كرده است در اين كلام با امامت كسى كه از او تظلم كرده است زيرا كه استعداد طلب انتقام به سبّ و طلب انتقام نمىباشد مگر در وقتى كه طالب مظلوم و مطلوب ظالم باشد عمدا ، و ظاهر است كه اهل ديانت طلب انتقام نمىكنند به تجويز كردن ايشان ظالم بودن كسى را بلكه به گمان آن بودن هم ، پس طلب كردن امير المؤمنين عليه السّلام از خداى تعالى انتقام قريش و كسى را كه اعانت ايشان كرده است دلالت دارد بر اينكه آن حضرت عالم بوده است به ظالم بودن ايشان .
[ ظالم بودن غاصبان خلافت ]
دلالت بر ظالم بودن مىكند به چند وجه :
اول : بودن آن حضرت اعلم ناس و اتقاى ناس ، پس تجويز نمىكند عقل ، جهل او به امرى و علم داشتن مهاجرين و انصار به خطا او ، و پناه به خدا
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغة 11 / 110 .