سبب فرود آمدن اين آيت ، آن بود كه امير المؤمنين ( ع ) در مسجد نماز مىگزارد ، « 1 » شخصى در آمد و چيزى طلبيد . و آن جماعت كه در مسجد نشسته بودند ، آن شخص را چيزى ندادند و امير المؤمنين ( ع ) - با وجود آنكه نماز مىگزارد « 2 » و در ركوع بود - انگشترى از دست مبارك خويش نزد آن سايل انداخت . بعد از آن ، اين آيه در شأن او نازل شد . و از اينجا معلوم مىشود كه بعد از خدا و رسول ، صاحب اختيار كار هر مسلمان امير المؤمنين على است نه غير و بعد از رسول ، خليفهء به حق او باشد .
2 . و آيهء مباهله كه در اينجا مذكور است كه :
« وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ »
« 3 » دلالت مىكند صريحا بر آنكه امير المؤمنين ( ع ) نفس پيغمبر است ، جهت آنكه مراد به « انفسنا » او است و اين محل خلاف نيست ، و هر كس كه نفس پيغمبر باشد ، خليفه پيغمبر او است .
3 . و از سنت ، مثل حديث غدير خم كه : « من كنت مولاه فعلىّ مولاه » « 4 » ؛ يعنى هر كس كه من بودم مولاى او ، پس على مولاى او است .
4 . و حديث طاير مشوىّ ؛ يعنى مرغ بريان كه از بهشت آمده بود از براى پيغمبر ( ص ) ، آن حضرت دعا كرد كه : « اللّهمّ ائتني باحبّ خلقك اليك يأكل معى » « 5 » ؛ يعنى بار خدايا ! بيار از براى من ، كسى كه دوستترين خلق تو است نزد تو ، تا بخورد با من . امير ( ع ) حاضر شد و با پيغمبر ( ص ) از آن مرغ بخورد . و ظاهر است كه دوستترين خلق نزد خداى تعالى اولى است به خلافت رسول ( ص ) از ديگران .
5 . و حديثى ديگر كه پيغمبر ( ص ) فرموده كه گفت امير المؤمنين على ( ع ) را كه :
« انت أخى فى الدّنيا و الآخرة » « 6 » ؛ يعنى تو برادر منى در دنيا و در آخرت .
هامش
( 1 ) . اصل : مىگذارد .
( 2 ) . اصل : مىگذارد .
( 3 ) . آل عمران / 61 .
( 4 ) . شرح اصول كافى ، كتاب الحجة : 2 / 56 ؛ الايضاح ، ص 99 ؛ سنن ترمذى : 5 / 297 ، ح 3797 .
( 5 ) . سنن ترمذى : 5 / 300 ، ح 3805 ؛ زغلول : 2 / 158 .
( 6 ) . سنن ترمذى : 5 / 300 ، ح 3804 ؛ زغلول : 2 / 534 .