پيوسته باشد كه اين پيغمبر بدان آمده است و انباء آورده ، از آن خبر داده و از نزد خداى - عزّ و جلّ - به گفتن و كردن و واقع شدن آن چيزها چون گفتن كلمهء : « لا إله الّا اللّه و محمّد رسول اللّه و علىّ ولىّ اللّه » ، و گزاردن نماز پنجگانه ، و داشتن روزهء رمضان ، و دادن زكات مال ، و حج كردن خانهء كعبه كسى را كه استطاعت باشد ، و وقوع قيامت ، و حشر اجساد و ارواح ، و بهشت و دوزخ ، و حساب و كتاب و غير آن از معروفات .
يا خبر دادن باشد بر ترك آن چيزها ، چون ترك زنا ، لواط ، و شرب خمر ، و خوردن مال مردمان به ظلم ، و دروغ گفتن ، و بهتان نهادن ، و دزدى كردن ، و قتل مؤمن به ظلم و غير آن از منكرات . و الفاظى كه اظهار و اشعار اين ايمان كند بعد از آنكه تصديق قلبى واقع نموده بود به لسان عربها ، چنين بود كه : « آمنت بجميع ما جاءه من عند اللّه محمّد رسول اللّه و صدّقت بجميع ذلك » و به لسان فارسى چنين بود كه : ايمان آوردم همهء آن چيزها كه محمد رسول الله به آن آمده و آورده و از آن خبر داده از نزد خداى - عزّ و جلّ - ، و تصديق كردم وى را ؛ يعنى بگرويدم و باور داشتم وى را بدان چيزها . و بعد از آنكه تصديق قلبى واقع آورده بود به كلمهء طيبه - كه آن كلمهء شهادت است - بگويد كه :
« اشهد ان لا إله الّا اللّه و اشهد انّ محمّدا رسول اللّه و اشهد انّ عليّا ولىّ اللّه » . و هر آن كس كه وى تصديق به ايمان اجمال كند و بعد از آن اظهار ايمان خود كند به الفاظى كه ذكر كرده شد ، وى از عهدهء ايمان بيرون آمده باشد و ظاهرا و باطنا وى مؤمن بود .
اگر تو را پرسند كه ايمان تفصيلى كدام است ؟
بگو كه ايمان تفصيلى ايمانى را گويند كه مؤمن به در وى بتفصيل ذكر كرده شود . و مؤمن به درستى ايمان پنج بود :
اول ، ايمان به خداى - عزّ و جلّ
دوم ، ايمان به فرشتگان وى
رسائل فارسى جرجانى ( فارسى ) — صفحة 174
مساهمون: ضياء الدين جرجانى
ص١٧٤