و اگر ذكر چيزى كنند كه در او نباشد بهتان است كه بدتر از غيبت است ، چنان كه مروى است كه روزى حضرت رسالت - صلى اللّه عليه و آله و سلم - فرمودند كه ، مىدانيد كه غيبت كدام است ؟ عرض نمودند كه خدا و رسول خدا بهتر مىدانند ، فرمود اين است كه مسلمى را ذكر كنيد به چيزى كه او را بد آيد ، كسى عرض كرد اگر آنچه گوييم در او باشد چه شود ؟ فرمود اگر باشد غيبت است و اگر نباشد بهتان است . ايضا در خدمت آن حضرت - صلى اللّه عليه و آله و سلم - مردى مذكور مىشد ، گفتند : چه عاجز است ، فرمود : غيبتش كرديد ، گفتند : يا رسول اللّه ، آنچه در او بود گفتيم ، فرمودند : كه اگر نمىبود بهتان مىبود .
مخفى نباشد كه حرمت غيبت از جهت لفظى كه گفته مىشود نيست ، بلكه از جهت بد آمدن آن كس و ذلّت و خفّت اوست ، پس هرگاه اين معانى به عمل آيد داخل غيبت است و حكمش بدان جارى است ، اگر چه به لفظ و صريح نباشد بلكه به كنايه يا اشاره يا به نحو ديگر باشد ، كه بعضى از علما گفتهاند و لفظ ذكر در احاديث شامل همهء اقسام شود ، چه لفظ ذكر در لغت به معنى ياد كردن است ، پس به هر نحو كه ياد شود و به ياد آيد ذكر صادق [ است ] و حديث مروى از عايشه شاهد است بر اينكه گفته كه ، روزى در خدمت حضرت رسالت - صلى اللّه عليه و آله و سلم - بوديم كه زنى آمد ، بعد از آنكه رفت من با دست اشاره كردم كه كوتاه است ، [ حضرت پيامبر ( ص ) ] فرمود كه او را غيبت كردى .
و بر تقديرى كه كسى در لفظ غيبت مضايقه بكند در حكم غيبت داخل خواهد بود ، بىشك . و به هر تقدير عموم آيهء كريمه
« وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ »
« 1 » يعنى : واى بر هر كسى كه مردم را طعن مىكند و ايشان را در حضور و غيبت مىرنجاند . و ساير عمومات كه در باب طعن و رنجاندن مسلمين وارد شده ، شامل آن خواهد بود .
هامش
( 1 ) . همزه / 1 .