مىشود .
و قوهء متخيله را نيز در حالت بيدارى تصوير و محاكات و تمثيل و اختراع ثابت است .
و مطابقت و عدم مطابقت صورت محكيّه ، با صورت اصليه ، و مناسبت و عدم مناسبتش ، و اتصال نفس به عالم غيب و اتصال در بيدارى نيز متصور است .
نمىبينى انبياء را كه در حالت بيدارى از مغيبات عالم ملكوت ، خبر مىدهند ، و مورد وحى و الهام مىشوند ؟
و نمىبينى اصحاب سودا ، و ماليخوليا را ، بلكه كسانى را كه در وقت اعراض از شواغل حسّيه و اعمال بدنيه ، به مخترعات و جزافيات قوهء متخيله ، مشغول مىشوند ، و اصلا به عالم علوى التفات نمىنمايند ؟
بيان آنكه طرق اتصال به ملكوت بسيار است ولى مطلوب طريق زهد و متابعت از شرع انور است
بدانكه بيان كيفيّت و اقسام رؤيا - از باب الكلام يجر الى الكلام - به ميان آمد ، پس برمىگردم به اصل مدعا ، و مىگويم كه : از براى ارتفاع حجب و غواشى اين نشأت حسيه تا اتصال به عالم علوى حاصل شود ، اسباب مختلفه و طرق متشتّته است ، نه اين وجيزه را گنجايش بسط و تفصيل ، و نه اين فقير را مجال بيان و تحقيق است .
ولى بايد دانست كه : آنچه كه از آن طرق و اسباب مرغوب ، و مطلوب و مرضى و محبوب و سيرهء انبياء و اوصياء و متابعين ايشان است ، طريق زهد حقيقى و تقواى صميمى ، و ورع واقعى و مجاهدات نفسانيه و رياضات علميه و عمليه ، و توجه تام به حضرت ربوبيت ، و انقطاع تمام به درگاه احديت است . تا ناطقهء قدسيه از تعلقات و تشبثات اين نشأت داثره ، رهائى يابد ، و به عالم قدس و طهارت متصل گرديده ، به اندازهء قابليت و استعدادات ، مورد مكاشفات غيبيه و انوار الهيه واقع شود كه :
« الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
« 1 » . و باقى طرق و اسباب را كه موجب
هامش
( 1 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 69 .