له مادّة سابقة بل كانت صورته سابقة على مادته كالفلك و كالنفس الانسانى فاىّ مانع من ان يكون هذا هو الصادر الاوّل .
[ 588 ] قوله « و هو اعظم الممكنات و اشرفها بالحدس . . . » « 1 »
حدس عبارت از رقيقة و لطيفهء قوّهء عاقله است نظر به اينكه به اعتبار حركت قوه فكريه حرارتى در دماغ حاصل مىشود و جذب رطوبات دماغيه مىكند يك تلطيفى در قوّهء عاقله به هم مىرسد كه بدون حركت از مبادى به نتايج متصل مىشود اصلا و قطعا احتياجى به حركت در مبادى ندارد يا آنكه احتياج به دو حركت ندارد ، بلكه همان يك حركت مىكند از مبادى بسوى مطلوب بدون حركت از مطلوب به مبادى ثم از مبادى بسوى مطلوب . اهل ميزان آن قوّه را كه حالتش چنين است قوهء قدسيه مىنامند و كيف كان مراد آن است كه هر چه كه فى الجمله شعورى دارد به حدس مىفهمد كه بايد صادر اوّل اعظم و اشرف باشد .
[ 589 ] قوله « بقاعدة الامكان الاشرف . . . » « 2 »
و اين قاعدهاى است كه شيخ اشراق تمهيد اين قاعده نمود « 3 » ، و معلوم است كه اشرفية دلالت بر اخسيّة مىكند ، پس بايد اخسّ هم باشد يعنى آنكه آخر صادرات اخس است ، پس به قاعدهء امكان اشرف اثبات صادر اوّل نمىكنيم ، بلكه اثبات اشرفية صادر اوّل را مىكنيم .
[ 590 ] قوله « بعقول الانبياء . . . » « 4 »
انّما قيّد بها لانّ عقول جمهور الناس انّما هى فى الحقيقة تلطيف فى خيالهم فكيف يمكن مطابقة العقول الّتى فى قوس الصعود للّتى فى قوس النزول مع انّها عقول صرفة و ما فى الصعود عقول غير صرفة لكونها من قبل مادّة كما لا يخفى . و يمكن الجواب عن هذا النقص بانّ فى المقام مشارب ، مشرب المصنّف و مشرب المشائين و مشرب الاشراقيين . امّا الاخير فيجئ الكلام فيه و امّا مشرب المصنّف فيمكن اثبات الصادر الاوّل و اختصاصه بالعقل الاوّل ببرهان قاعدة الامكان الاشرف فيكون دليلا لا شرفيته ايضا و امّا كلام المصنّف هنا انّما هو
هامش
( 1 ) . 188 / 19 .
( 2 ) . 188 / 20 .
( 3 ) . شهاب الدين السهروردى ، حكمة الاشراق .
( 4 ) . 188 / 21 . فى المبدء و المعاد المطبوعة « الى عقول الانبياء » .