لفظى تردد در خصوصيات مستلزم تردد در وجود است زيرا كه مفهوم از وجود در هر ماهيت معنى ديگر است و اين معنى كمال وضوح دارد . « 1 »
[ 9 - لمعة الهية : در زيادتى وجود بر مفاهيم ماهويه ]
[ 6 ] قوله « اصل دعوى بديهى است و اين ادله از جمله منبّهات . . . » « 2 »
از ابطال اولويت و ساير لمعات سابقه ، امكان بمعنى تساوى كه منافى بود با ضرورت ذاتيه هنوز ثابت نشده است ، بلى تساوى نسبت كه منافيست با ضرورت ازليه ثابتست ، و مناط و مبنى در استدلال معنى اوّلست نه دوم ، پس كسى را مىرسد كه بگويد چه ضرر دارد كه الويتى در ماهيات نسبت بوجود نباشد . و ماهيات در لا اقتضاى محض باشند ، ليكن وجود عين آن ماهيات يا جزء آنها بود ، چنان كه بنابر اصالت وجود اقتضائى در حقايق وجوديه نسبت به موجوديت آن حقايق نيست با آنكه وجود در مرتبهء ذوات آنهاست پس امكان بمعنى تساوى چنان كه مناط استدلالست موقوف بابطال مذهب اشعريست . تدبر كن . « 3 »
[ 7 ] قوله « ثبوت جزء از براى كل بايد بيّن الثبوت باشد . . . » « 4 »
اين ضرورت ذاتيه مستلزم ضرورت ازليه است ، بمعونت مقدمهء خارجيه ، زيرا كه سنخ معانى و مفاهيم متعلق جعل جاعل بالذات واقع نمىشوند و افراد حقيقيه از وجود در نزد اشعرى محقق نيست چنان كه ظاهر است ، متفطن باش . « 5 »
[ 2 - اوهام مفصّلة و انوار مشرقة ]
[ 8 ] قوله « ملخص جواب . . . » « 6 »
منظور از ملخص ، جزء اخير جواب است كه بعد از جميع منوع اخذ كرده
هامش
( 1 ) . م / 38 .
( 2 ) . 48 / 11 .
( 3 ) . م / 39 .
( 4 ) . 49 / 9 .
( 5 ) . م / 39 .
( 6 ) . 51 / 1 .