در زمان امام كاظم ( ع ) وضع جامعه قدرى عوض شده بود و رفاه بيشترى براى مردم وجود داشت . مبالغ هنگفتى از سهم امام كه نزد وكلاى امام ( ع ) ، مثل زياد قندى و على بن ابى حمزه بطائنى ، جمع شده بود نشان مىدهد تعداد شيعيان زياد شده و ايشان خمس مىدادهاند . اصلًا همين پولهاى زيادى كه از خمس نزد نوّاب امام - كه نام دو نفرشان در دو سطر قبل آمد - جمع آورى شده بود ، باعث تأسيس مذهب واقفيه شد ، زيرا آنها نمىخواستند بعد از شهادت امام كاظم ( ع ) اين مبالغ را به امام رضا ( ع ) تحويل دهند !
از زمان امام كاظم ( ع ) تا امام زمان عجل الله تعالى فرجه فقط يك روايت براى تحليل خمس ذكر شده كه آن هم ، هم از نظر سند و هم دلالت اشكال دارد .
معلوم مىشود كه وجوب خمس براى تمام زمانها بوده و روايات اباحه براى دوره خاصى از عصر ائمه اطهار ( عليهم السلام ) ، يعنى پس از رسول خدا ( ص ) تا زمان امام صادق ( ع ) است .
اگر ائمه اطهار ( عليهم السلام ) خمس را مباح كرده بودند و اين اباحه تا زمان ظهور باقى مىماند ، نتيجه آن چيزى شبيه نسخ حكم خمس بود .
نمىتوان پذيرفت كه خداى متعال خمس را واجب كرده و ائمه اطهار ( عليهم السلام ) آن وجوب را عملًا نسخ كرده باشند . احكام الهى مصالحى در درون خود دارند كه براى وصول به آن مصالح جعل شدهاند ، پس كنار گذاشتن دائمى آن قابل پذيرش نمىباشد . در ديگر احكام نيز چنين چيزى از ائمه اطهار ( عليهم السلام ) سراغ نداريم .
در تبيين اين مطلب عرض مىشود علت وجوب خمس ، آنطور كه در روايات آمده اين است كه چون زكات پليدىها و أوساخ مال محسوب است و آن را براى تطهير اموال مردم مقرر داشته است ، احتراماً براى سادات حرام شده است و به ايشان نمىرسد ، مىبايست جايگزينى بر زكات براى تأمين سادات فقير مقرر شود . خمس جايگزين زكات است كه به عنوان مال رياست و حاكميت
خمس در عصر پيامبر (ص) و پاسخ به برخى شبهات (فارسى) — صفحة 145
مساهمون: الشيخ يد الله الدوزدوزاني التبريزي
ص١٤٥