و پيدايش و چه در تداوم و بقاء به عنايت ذات حق نيازمندند . اگر نازى كند آنى ، فرو ريزند قالبها .
« أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ »
« 1 » .
آفرينش و تدبير ، هردو از آن اوست . افزون باد بركات الهى كه صاحب اختيار و پروردگار جهانيان است
« وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ »
« 2 » .
شما و آنچه انجام مىدهيد ، آفريده او است .
« يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ »
« 3 » .
هرچه در آسمان و زمين است ، پيوسته دست نياز به سوى او دراز دارد ، هر لحظه و همواره ، او در پى تدبير تازهاى است .
« اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ »
« 4 » خدا ، آفرنندهء همه چيز است . و اوست كه نگهبانى هر چيز را بر عهده دارد .
تا اينجا بحثى نيست كه آفرينندهء جهان خدا است و تقدير و تدبير جهان پيوسته در دست اوست .
سؤال اين است كه در امر تقدير و تدبير ، جايى براى تفويض ( واگذارى ) وجود دارد يا نه ؟
علم به تقدير
تفويض در تقدير ، عبارت است از اعطاى علم به تقديرات كه خداوند ، اولياى مقرّب خويش را از برخى تقديرات آگاه سازد و از سرنوشت آيندهء افراد يا گروهها يا ملّتها با خبر نمايد . البته درصورتىكه مصلحتى در اين آگاه ساختن باشد .
« عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ »
« 5 » خداوند ، از علم پنهانى خويش كسى را آگاه نمىسازد ، جز پيامبرانى كه
هامش
( 1 ) . اعراف 7 : 54 .
( 2 ) . صافات 37 : 96 .
( 3 ) . رحمان 55 : 29 .
( 4 ) . زمر 39 : 62 .
( 5 ) . سورهء جن 72 : 26 .