كه مقصود از « بطن » همان پيامهاى نهفته در ريزهكاريها و نكتههاى ظريف آيات است .
نظارت همگانى مردم
يكى ديگر از اصول نظام اسلامى كه عامل بازدارندهء نيرومندى در برابر لغزش مسؤولين أمر محسوب مىشود و جلو هرگونه خطا و اشتباه را در اجراى سياسيتهاى اتخاذ شده مىگيرد ، مسألهء « نظارت همگانى » است . يكايك آحاد امّت مسؤوليّت نظارت را بر عهده دارند و مسألهء « نصح الأئمة » يكى از فرائض اسلامى است .
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در اين زمينه مىفرمايد :
« من أصبح و لم يهتمّ بأمور المسلمين فليس منهم » « 1 » .
هركه روزانه دربارهء شؤون مسلمين اهتمام نورزد ، از آنان شمرده نمىشود .
عبارت « من اصبح » ، مفاد « روزانه » را مىرساند يعنى هرروز كه از خواب برمىخيزد ، اوّلين چيزى كه بايد دربارهء آن بيانديشد ، همانا امور جارى در رابطه با شؤون عامّه مسلمانان است .
و اينگونه اهميّت دادن به شؤون مسلمين ، بايد عملكرد پيوسته و هميشگى هر فرد مسلمان باشد و عبارت « أمور المسلمين » تمامى شؤون مسلمانان را در رابطه با مصالح عامّه شامل مىشود كه از مهمترين آنها جريانات سياسى ، فرهنگى ، اقتصادى هستند و هرچه ازاين قبيل بوده و از شؤون عامّه محسوب مىگردد ، زيرا « شؤون » عام است و به - مسلمين كه كلمه جمع است - اضافه شده است . بنابراين مصالح همگانى مورد نظر است . پس هر مسلمانى بايد همواره در صحنه حاضر باشد و خود را در ادارهء شؤون امّت سهيم بداند و با چشمى باز و بينشى عميق ، ناظر بر جريانات باشد .
در روايت ديگرى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىگويد :
« ثلاث لا يغلّ عليها قلب أمرء مسلم : إخلاص العمل للّه . و النّصيحة لأئمة المسلمين .
و اللزوم لجماعتهم » « 2 » .
هامش
( 1 ) . كافى شريف ج 2 ص 163 .
( 2 ) . بحار الانوار ج 75 ص 66 رقم 5 .