تقارن عصمت و بينش
ماهيت عصمت همان بينش گستردهء درونى است كه با آن حقايق اشياء را مىتوان لمس كرد .
مولا امير مؤمنان عليه السّلام مىگويند : « قرنت الحكمة بالعصمة » « 1 » ؛ يعنى بينش گستردهء درونى همواره ملازم عصمت است .
امام صادق عليه السّلام مىگويند : « المعصوم هو الممتنع باللّه و قد قال تعالى :
وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
« 2 » » « 3 » ؛ « معصوم كسى است كه از دست يازيدن به هرگونه ناروايى خوددار است و به تحقيق خداوند فرمود : و هركس به خدا تسمك جويد ، قطعا به راه راست هدايت شده است » .
علامهء مجلسى در تبيين « الممتنع باللّه » مىگويد : « الممتنع باللّه أي : بتوفيق اللّه » « 4 » ؛ يعنى توفيق الهى موجب مىگردد كه آنان دست به گناه آلوده نكنند .
بنابراين خداوند آنها را بر ترك گناه مجبور نمىكند ، بلكه عنايت ويژهاش را شامل آنان مىكند و زمينهء رشدشان را فراهم مىسازد .
اكتسابى بودن عصمت
برخى گمان مىكنند كه عصمت صرفا موهبتى از جانب پروردگار است و شخص معصوم در تحصيل آن هيچ نقشى ندارد . اين نظريه دو نتيجهء فاسد دارد :
1 . عصمت براى معصوم فضيلت محسوب نمىشود ؛ زيرا خداوند به هركس اين موهبت را عنايت كند ، آن شخص خودبهخود به طرف گناه نمىرود .
2 . قائل به جبر شدهايم ؛ زيرا عصمت معصوم از اختيار او خارج است و مجبور به ترك گناه است .
ما معتقديم كه عصمت يك فضيلت اكتسابى است و پس از پيمودن مراحل
هامش
( 1 ) . نقل از غرر الحكم ، ( پيام قرآن ، ج 7 ، ص 183 ) .
( 2 ) . آل عمران ، 101 .
( 3 ) . بحار ، ج 25 ، ص 194 .
( 4 ) . همان .