درون خود را پاكيزه نمايد » . وهدف بعثت را همين « تزكيه » خوانده :
« يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ »
« 1 » . پيامبرى كه نشانهها وآيات الهى را بر مردم بر مىشمرد وتلاوت مىكند ، شريعت واحكام الهى را به آنان مىآموزد . به آنان بينش مىدهد وآنان را پاكيزه مىگرداند .
انسان در درون خود احساس مىكند كه بر فراز هستى ، نيروى برترى هست كه تمامى هستىها را فرا گرفته وخود را ذرّهاى كوچك مىبيند كه بر روى أمواج متلاطم هستى شناور است ، آن نيروى برتر وقدرتمند است كه أو وديگر ذرّات هستى را نگاه داشته ، به علاوة همين عجز وناتوانى أو را به سوى كمال وتوانايى مطلق رانده ، توجّه درونى أو را به سوى كمال مطلق معطوف داشته است . ازاينرو از درون خود مىكوشد تا اين ميل ورغبت وعشق به كمال مطلق را در صورت كلمات وألفاظ ( ادعيه وأذكار ) ابراز دارد ، همين است كه عبارات سرشار از محبّت وسپاس ، از درون أو مىجوشد وسيلآسا سرازير مىگردد واگر قصورى در خود احساس كرده درخواست گذشت وآمرزش مىنمايد . اين چيزى است كه انسان از روزى كه خود را شناخته با آن خو گرفته وهمواره سرشت وجود أو با آن همراز بوده است .
عبادتها ونيايشها - به شكلهاى گوناگون - صورتهاى تجسّديافتهء ابراز عواطف درونى أو است كه برملا مىسازد . هر دين وآيينى به شكلى ، قسمتى از نمايشهاى نيايش جوشان انساني را سرلوحهء عملي خود قرار داده است .
در آيينهاى كهن هندوئى وزرتشتى نمونههايى ازاينگونه نمايشهاى عبادي - نيايشى وجود داشته است ، گونههايى نيز از نيايش ميان جهودان وترسايان رواج داشته ودارد . امّا به نظر مىرسد كه شكلهاى موسوم آميخته با بسيارى از خرافات وبدعتهاى ناروا گرديده است .
اينگونه ناهنجارىها در تعليمات ديني كمكم وسعت يافت وحجيمتر گرديد تا آغاز قرن هفتم ميلاد كه پيامبر اسلام شريعتي پاك ومنزّه بر بشريّت آن روز عرضه داشت . در اين آيين عبادات وادعيه وأذكار حاكى از توحيدي ناب ومعنويّتى پاك
هامش
( 1 ) بقره 2 : 129 .