برخى باطن است ، مانند حديث شمارهء 8 و 9 .
چهارم : احاديثى كه تقسيم آيات به أبواب هفتگانه را مىرساند ؛ مانند حديث 11 و 12 .
اما بيشتر أحاديث مذكور در گروه أول قرار مىگيرند ؛ يعنى اختلاف لهجه در قرائت آيات است ونظر أكثر دانشمندان نيز در مورد « أحرف سبعة » اى كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله قرائت قرآن را به آن اجازه داده همين است وشقوق ديگر ، شاذّ ويا باطل شمرده شده وعلماى محقّق آنها را مردود مىشمرند . بهترين كسى كه در اين موضوع بحث كرده ، ابن جزرى است كه از أحاديث سبعة أحرف ، به ده وجه سخن گفته است « 1 » . لذا شايسته است در اين باره در هر قسمتى جداگانه وبا تحقيقى كه مناسب آن است بررسى شود . اينك مختصرى در اين بارهء :
دستهء أول از اين أحاديث ، يعنى اختلاف لهجهها ، در واقع توسعه وتسهيلى است بر أمت در مورد قرائت قرآن ، زيرا مردم بدوي نمىتوانند مانند مردم شهري قرآن را تلفظ كنند . تعبير واداى كلمات به وسيلهء مردم بىسواد ، غير از تعبير واداى آنها به وسيلهء مردم با سواد ودرس خوانده است . همچنين در اين زمينه بين كوچك وبزرگ ، پير وجوان تفاوت است . علاوة بر وجود اختلاف لهجه بين قبائل در تعبير وتلفظ يك كلمه ، به نحوى كه هر قبيلهاى از تلفظ به غير آنچه عادت كرده عاجز است . همچنين أقوام غير عرب از أمت اسلامى كه نمىتوانند كلمات عربى را به درستى ادا كنند وتلفّظ بسيارى از كلمات عربى براي آنان مشكل است وچون قرائت قرآن بر وفق يك لهجه تكليفي است كه از حد توانايى افراد خارج است ، لذا هركس مجاز است بر وفق لهجهاى كه مىتواند ، آن را قرائت كند كه
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
« 2 » ؛ خداوند هر كه را به اندازه توانش مكلّف مىسازد » . امام صادق عليه السّلام از پدران خويش روايت كرده كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فرموده :
« إنّ الرجل الأعجمي من امّتي ليقرأ القرآن بعجميّته ، فترفعه الملائكة على عربيّته « 3 » ؛ هر فرد غير عرب از أمت من كه قرآن را با لهجهء غير عربى بخواند ،
هامش
( 1 ) همان ، ج 2 ، ص 21 تا 54 .
( 2 ) بقره 2 : 286 .
( 3 ) وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 866 .