أبى عمير يا ديگرى ) از جميل بن دراج از زراره از امام باقر عليه السّلام روايت كرده كه وى گفته است :
« تفسير القرآن على سبعة أحرف ، منه ما كان ومنه ما لم يكن بعد ، ذلك تعرفه الأئمّة « 1 » ؛ تفسير قرآن به هفت وجه ممكن است كه برخى از آن انجام شده وبرخى هنوز صورت نگرفته است وامامان آن را مىدانند » .
در اين حديث نيز منظور از « أحرف » وجوهى است كه هر آيهاى را مىتوان بر وفق آن تفسير ومعنا كرد وهمان است كه در أحاديث ديگر از آن به « بطون » تعبير شده است .
4 . أبو عبد اللّه محمد بن إبراهيم نعمانى ، طي حديثي مرسل ( فاقد سند ) از امام أمير المؤمنين عليه السّلام نقل كرده كه وى گفته است :
« انزل القرآن على سبعة أقسام ، كلّ منها شاف كاف وهي : أمر وزجر وترغيب وترهيب وجدل ومثل وقصص . . . » « 2 » . در اين حديث به أنواع مطالب قرآني اشاره شده است كه عبارتند از : امر ونهى وتشويق وتهديد واستدلال ومثال وداستانها .
محدّث كاشاني دربارهء جمع ميان اين روايات گويد : « ممكن است گفته شود آيات قرآن هفتگونه است وهر آيهاى داراى هفت بطن است ونيز به هفت لغت ( لهجه ) نازل شده است » « 3 » .
اين جمله احاديثى است كه در اين زمينه از ائمهء أهل بيت عليهم السّلام نقل شده ولى موثّق بودن اسناد آنها ثابت نشده است ، چنانكه أستاذ بزرگوار آقاى خويى وپيش از وى استادش علّامهء بلاغى وديگران يادآور شدهاند وروشن گرديد كه هيچگونه دلالتى بر جواز قرائات سبع ندارند .
هامش
( 1 ) بصائر الدرجات ، ص 196 .
( 2 ) رسالة النعماني في صنوف آي القرآن .
( 3 ) تفسير صافي - مقدمهء هشتم - ج 1 ، ص 40 .