مراد از « فساد آشكار » مصيبتها و بلاهايى است نظير زلزلهها ، نيامدن باران و قحطى ، بيماريهاى واگير ، جنگها ، و بطور كلّى آنچه نظام صالحى را كه در زمين جريان دارد بر هم زند و به فساد و خرابى و رنج و سختى بكشاند ، چه اين فساد و خرابى و بر هم خوردگى بدست برخى انسانها وقوع يابد ( مانند جنگها ) و چه بدست آنان نباشد ( مانند زلزله و سيل ) .
نتيجه آنكه ميان اعمال مردم و حوادثى كه در جهان چه در سوى خير و چه در سوى شرّ وقوع مىيابد رابطهيى نزديك وجود دارد ، و حوادثبه نوعى از تبعيّتتابع اعمالند ؛ اگر بشر به راه اطاعت و بندگى خدا برود پيامد آن نزول خيرات و گشايش درهاى بركات است ، و اگر از اين راه انحراف جويد پيامد آن ظهور فساد و خرابى در خشكى و دريا و پيدايش جنگها و ستمها و ديگر زشتيهايى است كه به سوء اعمال آدمى مربوط مىشود ، و همينطور است پيدايش مصيبتها و خطرهاى طبيعى مانند سيل و زلزله و صاعقه و طوفان و نظاير اينها . و لذا خداى متعال « سيل عرم » و « طوفان نوح » و « صاعقه ثمود » و « طوفان باد بر قوم عاد » « 1 » را همينطور وصف مىفرمايد يعنى اثر اعمال مردم مىشمارد ، و اين سنّتى الهى است كه در همهى امتها جريان دارد ، ولى اين يادآورى لازم است كه اين موضوع قانونى عام و همگانى نيست ، زيرا گاهى نزول خيرات و بركات به جهت مهلت دادن به گناهكاران و زمينهسازى براى كيفر نهايى آنان است ، و متقابلا گاهى بلاها و مصيبتها براى ترفيع درجه و
هامش
( 1 ) - سورهى سبا آيهى 16 و سورهى عنكبوت آيهى 14 و سورهى فصلت آيهى 17 و سورهى قمر آيهى 19