بنابرآنكه مراد از « ضنك » تنگى معيشت و فقر باشد ، امّا گر بگوييم « ضنك » با ثروتمندى هم جمع مىشود و مراد سختى و مشقت در امور نفسانى است ارتباطى با منظور ما نخواهد داشت .
14 -
« أَ فَلا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ -
آيا نمىبينند كه ما به سوى زمين مىآييم و بر اطراف آن نقص وارد مىسازيم ، آيا ايشان غلبهكنندهاند » « 1 »
بنابرآنكه مراد از نقص وارد ساختن به زمين ، نقص در بركات و نعمتها و محصولات زمين باشد چنان كه در آيهيى ديگر مىفرمايد :
« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ -
و البته شما را با مقدارى ترس و گرسنگى و نقص در مالها و جانها و محصولات مىآزماييم » « 2 » و نيز مىفرمايد :
« وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ -
و قطعا خاندان فرعون را با قحطى و نقص در اموال و محصولات فرو گرفتيم » « 3 »
امّا گر مراد آيه چيزى مانند مرگ عالم و دانشمند باشد - چنان كه در برخى روايات به همين معنا تفسير شدهدلالتى بر منظور ما نخواهد داشت ، مگر آنكه بگويد « نقص » معنايى عام دارد كه شامل نقص مال و محصولات و جانها نيز مىشود ( چنان كه در آيهيى در سورهى بقره ذكر شده است ) « 4 » و در اين صورت آنچه در برخى رواياتدر مورد مرگ عالم و دانشمندآمده در واقع بيان آشكارترين مصداق و از باب جريان و تطبيق است نه
هامش
( 1 ) - سورهى انبياء آيهى 46
( 2 ) - سورهى بقره آيهى 155
( 3 ) - سورهى اعراف آيهى 130
( 4 ) - سورهى بقره آيهى 155