1 - حقيقت استعمال :
واژهء استعمال مصدر باب استفعال است و در كتب لغت مثل مصباح المنير براى مادّه عمل چند معنى ذكر شده است :
1 - استعملته اى جعلته عاملا او اتّخذته عاملا ، فلانى را استعمال كردم يعنى او را به كارى گماشتم و كارگزار فلان استان يا شهر و . . . قرارش دادم .
2 - استعملته اى سألته ان يعمل ، او را استعمال كردم يعنى از او تقاضا نمودم كه فلان كار را انجام دهد . و يكى از معانى روشن باب استفعال همين طلب فعل است .
3 - استعملته اى اعملته فيما يناسبه ، فلان پارچه يا لباس را استعمال كردم يعنى در جهت مناسب به كار بردم و اعمال كردم و ظاهرا مناسبترين معنى با استعمال مصطلح مورد نظر اصولى همين معنى است زيرا مستعمل كه لفظ را استعمال مىكند در واقع در معناى مناسب اعمال مىكند يعنى آن را به كار مىگيرد و براى تفهيم معناى مورد نظر از آن استفاده مىكند .
امّا از نظر اصطلاح : دو تعريف براى بيان حقيقت استعمال ذكر شده است .
1 . تعريف مشهور متأخران از مرحوم آخوند خراسانى تاكنون كه نظريّهء مرآتيّت را قائل شدهاند و در تعريف استعمال گفتهاند :
جعل اللفظ مرآتا للمعنى يا جعل اللفظ فانيا فى المعنى يا افناء اللفظ فى المعنى يا جعل اللفظ وجها و عنوانا للمعنى يا ايجاد المعنى باللفظ يا جعل اللفظ قالبا للمعنى و . . . « 1 »
كه مقصد از همهء تعابير يكى است يعنى كار مستعمل اين است كه لفظ را آينهء تمامنماى معنى قرار مىدهد و با به كار بردن لفظ در معنى گويا لفظ را قربانى در
هامش
( 1 ) . كفاية الاصول ج 1 ص 54 اصول فقه ج 1 ص 34 ، حاشيهء مرحوم مشكينى ج 1 ص 209 . منتهى الاصول ، ج 1 ، ص 33 ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 93 ، نهاية الدراية ، ج 1 ، ص 150 .