تعارض كردند تكليف چيست ؟
يا اگر دو شهرت فتوائيه متعارض شدند چه كنيم ؟
يك اجماع منقول با يك شهرت چه ؟
يك اجماع با يك خبر چه ؟ و . . . . مسئله روى مبانى محاسبه مىشود :
الف : بعضىها طرفدار ظن خاص بوده و تنها ظنون خاصه را منحصر به خبر واحد ثقه و ظواهر مىدانند به نزد اينها البته شهرت ، اجماع منقول و . . . . اصلا حجت نيست تا بحث از مرجحات شود چون ترجيح مربوط به حجتين است نه لا حجتها
ب : برخى ديگر اجماع منقول به خبر واحد را هم اضافه مىكنند و آن را نيز از ظنون خاصّه مىدانند كه بنابراين تمامى احكام متعارضين در اينجا هم هست كه اگر يكى از دو اجماع منقول از جهتى از جهات مذكوره يعنى از حيث دلالت يا سند يا جهت صدور و يا مضمون ارجح بود همان مقدم است و تمامى آن مرجحات مطرح است و لو از باب تنقيح مناط چون آن مرجحات در مورد خبرين بود ولى تعليلهاى مذكور در آنها مخصوص خبرين نيست و العلة تعمّم و اگر هر دو اجماع منقول مساوى بودند مطلب همان است كه قاعدهء اوليه داريم ، قاعدهء ثانويه داريم و . . . و اگر كسى مرجحات مذكور را منحصر به باب اخبار متعارضه دانست و ضمنا اجماع منقول را هم از ظنون خاصه دانست البته دست او از قاعده ثانويه در متعارضين كوتاه شده و ناگزير بايد سراغ قواعد اوليه و حكم عقل رود كه تساقط يا تخيير يا توقف و . . . باشد
ج : برخى ديگر علاوه بر اجماع منقول شهرت فتوائيه را نيز از امارات ظنيه خاصه مىدانند باز همان حرفها كه راجع به اجماع منقول گفتيم در رابطه با شهرتين جارى و سارى است
د : و عدّهاى هم كه طرفدار ظن مطلق هستند و مىگويند هر ظنى از هر راهى
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 383
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٨٣