سومين بيان عقلى كه نتيجهاش حجيت خصوص خبر واحد است بيان مرحوم شيخ محمد تقى اصفهانى صاحب هداية المسترشدين معروف به صاحب الحاشية است و آن اينكه :
به حكم اجماع و بلكه به حكم ضرورت از دين و به حكم اخبار متواتره نظير انى تارك فيكم الثقلين . . . عمل به كتاب و سنت بر همهء مسلمين فرض و لازم است و لا شك در اينكه اين وجوب عمل تا دامنهء قيامت همچنان باقى است و ما نيز به همان دليل يعنى اجماع و . . . . به اين تكاليف مكلّفيم آنگاه اگر تمكن از علم نسبت به مدلول كتاب و سنت داشتيم به علم عمل مىكرديم و اگر متمكن از ظن خاص بوديم بدان عمل مىكرديم و اگر دستمان از هر دو كوتاه شد ناگزيريم به مطلق مظنه عمل كنيم پس فى زماننا هذا لا بدّ من العمل بالمظنة و لا بد آن مظنه همين روايات كتب معتبره است فلا بد من الرجوع اليها .
و الجواب : مرحوم شيخ در مقام جواب مىفرمايد :
اين استدلال شما در حقيقت عبارة اخراى دليل انسداد است و نتيجهء آن حجيت مطلق الظن است بيان ذلك : اينكه گفتيد : يجب العمل بالسنة مرادتان از سنت چيست ؟
آيا مرادتان سنت مصطلح يعنى نفس قول و فعل و تقرير معصوم ( ع ) است ؟
و يا اينكه مرادتان سنّتهاى حاكيه است يعنى همين اخبار موجوده در كتب حديث كه اينها نقل سنت و حكايت سنت است نه نفس سنت چون ما يقين نداريم كه حتما عين اين مطلب از زبان مبارك معصوم صادر شده باشد تا بشود سنت واقعى ؟
اگر مراد شما سنت واقعى باشد مىگوئيم : ما هم قبول داريم كه اين
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 203
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٣