السحر في عرف الشرع مختصّ بكلّ أمر يخفى سببه ويتخيّل على غير حقيقته ، ويجري مجرى التمويه والخداع . « 1 »
مرحوم شيخ در مكاسب پس از ذكر تعريفهاى متعدد و بيان اقسام هشت گانه سحر از قول مرحوم مجلسى در پايان مىفرمايند :
ثمّ لا يخفي أنّ الجمع بين ما ذكر في معنى السحر في غاية الإشكال لكنّ المهمّ بيان حكمه لا موضوعه . « 2 »
زيرا كار فقيه بيان حكم موضوعات و متعلقات و افعال اختيارى مكلفين است و شناخت موضوع كار او نيست ، مخصوصاً موضوعاتى از قبيل سحر كه پيچيده است .
حقيقت اين است كه تا خود انسان سحر و جادو نداند از حقيقت آن آگاه نمىشود و لذا پروندهء بحث موضوعى را مىبنديم . موارد مشكوك اگر تالى فاسد دارد و موجب اضرار به بدن يا روح يا عقل ديگرى است از باب قانون « لا ضرر » حرمت دارد . در مواردى كه ضرر ندارد و سحر بودن آن هم مشكوك است اصل اباحه جارى مىشود ؛ اگرچه احتياط مستحب در اجتناب از موارد مشكوكه است ؛ ولى جاى تمسك به عمومات حرمت سحر نيست ؛ زيرا از قبيل تمسك به عام در شبههء مصداقيهء دليل عام است كه قطعاً جايز نيست .
گفتنى است تعريف امام در متن تحرير الوسيله متعادلترين و جامعترين تعريف است كه هم اشاره به مصاديق بارز آن كرده است ، همچون كتابت و كلام و . . . ، هم به تأثير آن در بدن يا عقل يا قلب مسحور ، و هم به نتيجه و اثر آن ( احضار كردن ، خواباندن و . . . ) ، و با ذكر عبارت « و نحو ذلك » اشاره دارد به اينكه مصادق ديگرى هم متصور است و آثار ديگرى هم ممكن است .
چند نكته :
1 . آيا اضرار در معنا و مفهوم سحر معتبر است ؟
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 59 ، ص 277 .
( 2 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 265 .