مكاسب « 1 » بيان كرده است در مسأله 8 - 11 بررسى نموده است . مكاسب محرّمه عبارت است از چيزهايى كه تجارت با آنها حرام است به خاطر آنچه از آنها قصد مىشود . در واقع قصد و غرض حرام و نيت ترتّب اثر محرّم ، سبب حرمت معامله بر اين اشياست . اين امور به سه دسته تقسيم شده است .
1 . چيزهايى كه جز فساد و حرام بر آنها مترتّب نيست و به اصطلاح ، ماده فساد هستند و با هيئت و وجود ويژهاى كه دارند جز حرام از آنها اراده نميشود . مثل انواع بتها و صليبها ، وسايل لهو و لعب ، انواع آلات قمار ، و ظروف طلا و نقره ، و درهم و دينار غشّدار و ناخالص .
2 . چيزهايى كه هم داراى جهت صلاح هستند و هم داراى جهت فساد ، هم در جهت حرام از آنها استفاده مىشود و هم در جهت حلال ولى قصد طرفين معامله ، انتفاعات حلال نيست بلكه به قصد استفاده حرام معامله ميكنند ، مثلًا فروختن چوبها يا فلزات به مشترى به شرط صليب درست كردن يا بت ساختن ، يا فروختن انگور به شرط شراب درست كردن .
3 . چيزهايى كه داراى منافع حلال مهم و مقصود هم هستند و قصد فعلى طرفين هم استفاده حرام نيست ولى شأنيت و قابليت دارند كه در جهت حرام هم به كار گرفته شوند اين احتمال هم مىرود كه مشترى از آنها انتفاع حرام ببرد ، مانند فروش اسلحه توسط مسلمانان به دشمنان دين در حال صلح .
حضرت امام ( رحمه الله ) در مسأله هشتم سه مورد از پنج مورد قسم اوّل را بحث كرده است اما اشارهاى به تجارت با صليب و صنم را ننموده است . ايشان تنها حكم آلات لهو و آلات قمار و ظروف طلا و نقره را بيان نموده است . در مسأله نهم درهم و دينار مغشوش را مورد بررسى قرار داده و در مسأله دهم درباره قسم دوم از سه قسم مزبور در كلام شيخ بحث نموده و در مسأله يازدهم به مسأله فروش اسلحه به دشمنان دين پرداخته است .
هامش
( 1 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 111 - 152 .