كه ميان حلوان و بغداد پنج مرحله و منزل فاصله بوده قال غير واحد من اهل الاطلاع بالتواريخ : انّ حلوان هو المكان الذى يسمى فعلا به پل ذهاب و سرپل ]
و از جانب مغرب منتهى مىشود به منطقهء قادسيّه [ شهرى از شهرهاى عراق كه جنگ معروف قادسيه ميان مسلمين به فرماندهى سعد بن ابى وقاصى با لشگر ايران ، اتفاق افتاد . ] كه متصل به عذيب [ يا قريب كه نسخه بدل دارد . ] [ و عذيب طرف الشيئ و منتهى اليه است و بعضى عذيب به صورت مصغّر خواندهاند كه اسم ماء بنى تميم و در يك منزلى كوفه است . ] از ارض عرب بوده اين از نظر عرض آن مناطق .
و امّا از لحاظ طول : از تخوم [ يا جمع تخم است مثل فلس و فلوس و يا مفرد است و به فتح تاء و جمع آن تخم است مثل رسول و رسل ]
موصل [ نام شهرى از شهرهاى عراق . ] و التخم حدّ الارض و الفصل بين الارضين و منتهى كل قرية ] يعنى از منتهاى منطقهء موصل شروع مىشود تا سواحل دريا در بلاد و شهرهاى عبّادان [ آبادان كه شهرى از شهرهاى ايران است ]
قوله : و زاد العلّامه : تا اينجا را علّامه و شيخ در مبسوط هر دو گفته بودند ، ولى علّامه كلمهاى اضافه كرده : فرموده : بلاد عبّادان از ناحيهء شرقى دجله ، و امّا جانب غربى آن كه به بصره منتهى مىشود ، قبلا آباد نبوده و منطقهء اسلامى است كه عثمان بن ابى العاص آنجا را آباد كرده و قبلا موات بوده .
قوله : و يظهر : شيخ اعظم مىفرمايد : از اين تقييد علّامه كه و امّا الغربى الذى . . . و تنها اين نقطه را موات دانست ، استفاده مىشود كه ماعداى اين منطقه از ساير نقاط عراق آباد بوده و مساحت 32 و 36 ميليون جريب ، هم گواه همين مدّعا است .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 522
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٢٢