صالحتك على ان تصنع لى صنما او صليبا و . . .
2 - آندسته از كارهاى حرامى كه نه شرعا و نه عرفا مورد معاوضه واقع نمىشوند و حتى عند العرف هم معاوضه بر آنها و پول دادن در برابر آنها مرسوم و متعارف نيست . نظير غيبت كردن ، دروغ گفتن ، نمّامى كردن و . . . كه تا به حال نديده و نشنيدهايم كه كسى ديگرى را اجير كند و به او وجهى بپردازد تا غيبت و . . . نمايد .
حال چون بحث در مكاسب محرّمه است ، قاعده اقتضا مىكند كه فقهاء در اين نوع چهارم تمام اعمال محرّمهاى را كه از قسم اوّل هستند و عرفا يقابل بالمال ، بدون استثناء ذكر كرده و استقصاء نموده و حكم هريك را بيان كنند ، و آندسته از محرّماتى كه از قسم دوّم هستند را اصلا مطرح نكنند .
ولى بين فقهاء از قديم الايام چنين مرسوم شده كه بخش قابل توجّهى از مصاديق بخش اوّل را آورده و مورد بحث قرار دادهاند [ ولى استقصاء نكردهاند مثلا تخمير ، صليبسازى و . . . نياوردهاند . ] و تنها به ذكر موارد زيادى از آنها اكتفا كردهاند ، و از بخش دوّم هم به مناسبت اينكه جاى ديگر بحث شده و با اعمال محرّمهء مورد بحث تناسب دارند بطور استطرادى موارد مهمّهاى را ذكر كردهاند و در حقيقت اين بحث نه جامع افراد است و نه مانع اغيار .
مرحم شيخ اعظم مىفرمايد : ما نيز از اصحاب و فقهاء اماميه متابعت كرده و بسيارى از كارهاى حرامى كه از قسم اوّل هستند و قابل اكتساب هستند را عنوان مىكنيم ، چه اينكه بخشى از قسم ثانى را هم ( نظير غيبت - كذب - نميمه و . . . ) مطرح خواهيم كرد . و اين مجموعه را در بيست و هشت مسئله قرار مى دهيم ، و به ترتيب حروف الفبا وارد بحث مىشويم ، يعنى عنوان هر مسئله را ملاحظه نموده و آنكه حرف اوّلش حرف تاء مثلا مىباشد مقدّم مىداريم و هكذا . . .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 447
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٤٧