1 - همهء ما را نزد خود حاضر بدانيد .
اين كلام اشاره به مقام نورانيّت اهل بيت عليهم السلام است كه آن بزرگواران به مقام نورانيّت ، محيط بر زمان مىباشند ، و فرقى ميان هيچ يك از آنان نيست و شيعه در هر زمانى كه باشد ، بايد خود را نزد همهء آن بزرگواران بداند ، و همانگونه كه انسان بايد خود را در حضور خداوند ببيند بايد احساس كند كه در محضر اهل بيت عليهم السلام نيز مىباشد .
بديهى است كسى كه اين حقيقت را بفهمد و آن را عملى سازد تحوّل بزرگى در رفتار و كردار او ايجاد مىشود
. 2 - نفسهاى خود را به كارهاى نيك عادت دهيد و از اهل خير باشيد .
بنابراين فرمايش نه تنها انسان بايد به كارهاى زشت و ناپسند عادت نكند بلكه بايد به اعمال شايسته و رفتار خوب ، نفس خود را عادت دهد . يعنى آنچنان بايد در تهذيب نفس و خودسازى كوشا باشد كه نفس او نه تنها از انجام كارهاى پسنديده متنفّر و منزجر نباشد ، بلكه به آنها خو گرفته و عادت داشته باشد .
نكتهء قابل توجّه در اين روايت اينست كه عادت كردن به كارهاى پسنديده و ارزنده در صورتى ارزش دارد كه ذات انسان به آنها عادت كرده باشد يعنى در ذات او اثر گذاشته باشد ، لذا عادت كردن به كارهاى نيكو و پسنديده در صورتى كه در ذات شخص اثرى نگذاشته باشد اهميّت چندانى نخواهد داشت ؛ زيرا ممكن است انسان بر اثر جوّ جامعه و محيط زندگى به انجام بعضى از كارهاى خوب و پسنديده عادت كرده باشد ولى در ذات او رسوخ نكرده باشند ، در نتيجه سنخيّتى با آنچه انجام مىدهد نيافته و اهل آن به حساب نيايد . و اين نكتهء دقيقى است كه كاملًا بايد به آن توجّه شود .
براى توضيح مطلب مىگوئيم : عادت كردن به كارهاى پسنديده به دو صورت ممكن است واقع شود : 1 -
صورت اوّل : از راه مخالفت با نفس و مطيع ساختن نفس براى انجام كارهاى خوب . اگر منشأ اعتياد انسان به كارهاى نيك اين گونه باشد ، ذات و سرشت آدمى به رفتار و گفتار خوب خو گرفته و عادت مىنمايد . اين گونه عادت كردن ، داراى نقش اساسى و اثر حياتى در پيشرفت و تكامل انسان است
.
الصحيفة المهدية (صحيفه مهديه) (فارسى) — صفحة 96
مساهمون: سيد مرتضى مجتهدى سيستانى
ص٩٦