تفسير : از اينجا ذكر جهاد آغاز مىشود . در آيت گذشته ذكر شده بود كه هركه خدا ( ج ) و پيغمبر وى را اطاعت كند ، به رفاقت انبيا و صدّيقين و شهدا و صالحين نايل مىگردد ؛ در احكام خداوند ( ج ) چون جهاد دشوارتر است ، مخصوصا بر منافقان كه ذكر شده و مىشوند ؛ از اين جهت ، حكم جهاد داده شد تا هركه « 1 » رفاقت انبيا و صدّيقين و شهدا و صالحين را توقّع نكند .
منقول است كه در آغاز اسلام ، چندين افراد ضعيف الاسلام دعوت اسلام را پذيرفته بودند ؛ هنگامى كه جهاد فرض گرديد ، بعضى دعوت اسلام را پذيرفته بودند ؛ هنگامى كه جهاد فرض گرديد ، بعضى متزلزل شدند ، و برخى با كافران همزبان گرديدند ، و به مخالفت پيغمبر برخاستند ؛ اين آيت در اينباره فرود آمد .
مطلب اين است : اى مسلمانان ، كيفيّت منافقان از اوّل به شما معلوم شده ؛ خير شما در اين است كه هر نوع باشد ، احتياط كنيد ؛ به سلاح باشد ، يا به دانش و تدبير ، يا به تجهيز ؛ در قبال و قتال دشمن « 2 » از خانه برآئيد ؛ چه دستهدسته ، و چه يك جا ، چنان كه مقتضاى موقع باشد .
وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ
و هر آئينه بعضى از شما آن است كه درنگ مىكند ؛
تفسير : اى مؤمنان ، در ميان شما اشخاصى نيز وجود دارند كه در جهاد درنگ مىكنند ، و پهلو تهى مىنمايند ، و احكام الهى ( ج ) را بهجا نمىآرند ، و منفعت دنيا را ترجيح مىدهند ؛ مراد منافقان است ، مانند عبد اللّه بن ابّى و همراهان او كه در ظاهر اسلام را پذيرفته بودند ، و در حقيقت غرض آنها منفعت دنيا بود نه اطاعت خدا ( ج ) .
فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً
( 72 )
پس اگر رسيد شما را مصيبتى ، مىگويد : بتحقيق انعام كرد خدا بر من ! آنگاه كه نبودم با ايشان حاضر .
هامش
( 1 ) . همه كس
( 2 ) . در مقابله و مقاتله با دشمن