بدانيد كه در حال حيات پدر و پسر ، به برادر و خواهر ميراث نمىرسد ؛ البتّه اگر پدر و پسر موجود نباشد ، به خواهر و برادر ميراث مىرسد . برادر و خواهر سه نوع است :
1 - « سكّه » كه در پدر و مادر شريك مىباشند ، و آن را « عينى » گويند ؛
2 - « اندر » كه تنها در پدر شريك مىباشند ، و آن را « علاتى » گويند ؛
3 - « اندر » كه تنها در مادر شريك مىباشند ، و آن را « اخيافى » گويند ؛
اين آيت ، از قسم اخير ذكر مىكند ؛ چنان كه در قرائت چندين صحابه بعد از
« وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ »
كلمهء صريح « من الامّ » موجود ؛ و همه را بر حكم آن اجماع است . مطلب آيت اين است كه ميّت ، چه مرد باشد و چه زن ، اگر پدر و ولد نداشته باشد ، و تنها يك برادر يا يك خواهر اخيافى داشته باشد ، به هر يك از آنها شش يك مىرسد ؛ يعنى حصّهء برادر و خواهر اخيافى مساوى است ؛ امّا حكم خواهر و برادر عينى و علاتى مانند اولاد است ؛ اگر ميّت پدر و پسر نداشته باشد ، عينى مقدّم است ، و الّا علاتى . در آخر اين سوره ، ميراث اين دو مذكور مىشود .
فايده : تفسير « كلاله » نزد همهء ميّتى است كه والد و ولد نداشته باشد ؛ مگر « 1 » حضرت امام اعظم ( رح ) پدر پدر و ولد پسر را نيز نفى مىكند ، و حكمى را كه دربارهء پدر و پسر است ، بر پدر پدر و ولد پسر ، موافق مىفرمايد ؛ اين اختلاف از عهد اصحاب در بين علماى اسلام داير مىباشد .
فَإِنْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذلِكَ فَهُمْ شُرَكاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصى بِها أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ
پس اگر باشند بيشتر از اين ؛ ( پس ) ايشان شريكند در سه يك ؛ پس از وصيّتى كه شده باشد به آن ، يا بعد از قرض به غير آنكه ضرر رساننده باشد
هامش
( 1 ) . ليكن