وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا
و براى اينكه متميّز سازد كسانى را كه منافق بودند ؛
تفسير : خدا گاهى كه بخواهد غالب مىنمايد ، و گاهى مغلوب مىگرداند ؛ و علّت مغلوب گردانيدن وى ، عدم قدرت او بر فيروزى بخشيدن نيست ؛ بلكه از اينجهت است كه از كردار و اختيار شما حالتى پديد آمد كه عطاى غلبهء كامل شما مصلحت ديده نشد . بههرحال ، هرچه به ظهور رسيد به حكم و مشيّت الهى ( ج ) بود كه خود سبب آن گرديديد ؛ همانا ، حكمت در آن اين بود كه از يك طرف ، مراتب ايمان و اخلاص مؤمن مخلص ، و از جانب ديگر ، درجهء نفاق و دورنگى منافقان ، آشكار شود ؛ و هيچكس را در شناخت خامان و پختگان ، و دلهاى صاف و بىغشّ ، التباسى باقى نماند .
وَ قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا
و گفته شد به ايشان كه بيائيد بجنگيد در راه خدا ، يا دفع كنيد دشمن را ؛
تفسير : پيش از شروع جنگ ، وقتىكه رئيس المنافقين عبد اللّه بن ابّى مىخواست با سهصد نفر « 1 » بازگردد ، به وى گفته شد كه در عين موقع « 2 » كجا مىگريزى ؟ اگر به دعواى اسلاميّت صادقى ، بيا در راه خدا ( ج ) جهاد كن ؛ ورنه ، اقلّا به دفاع دشمن سهيم شو ؛ و شريك جمعيّت لشگر باش ، تا كثرت سپاه بر دشمنان اثر اندازد ؛ و اگر در راه خدا ( ج ) و لحاظ دين جنگ نمىكنى ، براى حميّت ملّى و وطن و حفاظت مال و اولاد خود از دشمن مدافعه كن « 3 » ؛ زيرا اگر دشمن كامياب شد ، هنگام انتقام ، بين مؤمنان و منافقان فرق نمىكند « 4 » ، و شما نيز مانند عموم مسلمانان مورد خساره « 5 » واقع مىشويد ! خلاصه اينكه موافق ذوق و فكر آن ، از هر رهگذر بر ايشان دليل گفته شد تا حجّت تمام گردد ، و چيزى كه در دل دارند آشكار شود .
هامش
( 1 ) . سيصد نفر
( 2 ) . مناسبترين فرصت
( 3 ) . در برابر دشمن دفاع كن ؛
( 4 ) . تفاوت قائل نمىشود ، فرق نمىگذارد ،
( 5 ) . خسارت