وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
( 286 )
و منه بر ما آنچه نيست طاقت ما را به آن ؛ و درگذر از ما ؛ و بيامرز ما را ؛ و رحم كن بر ما ؛ تويى پروردگار ما ؛ پس نصرت ده ما را بر گروه كافران .
تفسير : آيت نخستين اصحاب را به اضطراب افگند ؛ به تسليت آنها ، اين دو آيت
« آمَنَ الرَّسُولُ »
و
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً
- الآية » فرود آمد ؛ بعد از آن
« رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا »
تا آخر سوره ، نازل شد ؛ و چندان اطمينان و تسكين به دلها بخشيد ، كه انديشهء صعوبت و مشقّت نيز زائل شد ؛ زيرا مقصود از ادعيه كه ما به آن مأمور شدهايم ، اين است كه : بدون شبهه هرگونه حقّ حاكميت و استحقاق عبادت تو بر ما ثابت است ؛ امّا ، اى پروردگار ما ، به رحمت و كرم خويش ، چنان حكمى بفرست كه در امتثال آن بر ما صعوبت و مشقّت سنگين نباشد ؛ به سهو و فراموشى مؤاخذه نشويم ؛ و مانند امم پيشين ، احكام دشوار بر ما فرود نيايد ؛ و حكمى صادر نگردد كه از طاقت ما خارج باشد ؛ با وجود اين سهولت ، اگر از ما تقصيرى آيد ، به رحمت و مهربانى خود آن را عفو فرما . در حديث وارد شده كه تمام اين دعاها مقبول شدند ؛ چون ما از مشكلاتى كه اصحاب به آن مصاب شده بودند ، به مهربانى خدا رستيم ؛ به اين رحمت نيز ، مىشايد كه بر كافران فيروزى يابيم ؛ ورنه ، از طرف ايشان كدورتهاى دينى و دنيوى و مزاحمتهاى گوناگون پيش آيد ؛ و در اثناى استيلايشان همان انديشه موجب بىاطمينانى مىگردد كه قبلا ، اللّه اللّه گويان ، به عنايت تو از آن رسته بوديم .