تفسير : مكّهء مكرّمه ، بدون شك ، محلّ امن است . ولى چون آنها خود به جنگ آغاز كردند ؛ به شما ستم نمودند ؛ با شما در اثر ايمان آوردن شما كينه ورزيدند و دشمنى پيش گرفتند ( البتّه اين چيزها از كشتن دشوارتر است ) آنها مستحقّ امان نمىباشند . هرجا بيابيد بكشيد ؛ چنان كه موقع فتح مكّه حضرت پيغمبر ( ص ) امر داد : هركه مقابل شما اسلحه بردارد ، در قتل او مضائقه نكنيد ! و ديگر همه را امان داد .
فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
( 192 )
پس اگر بازآيند ، ( پس ) هر آئينه خدا بسيار آمرزنده ، نهايت مهربان است .
تفسير : با وجود تمام اين چيزها ؛ اگر مسلمان شوند ، و از شرك باز آيند ، توبهء ايشان پذيرفته مىشود .
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
( 193 )
و جنگ ( جهاد ) كنيد با ايشان ، تا وقتى كه باقى نماند فساد ( شرك ) ، و باشد دين ( اطاعت ) خاص براى خدا ؛ پس اگر باز آيند از فساد ( شرك ) ، پس نيست تجاوز مگر بر ستمكاران .
تفسير : غرض از جنگ با كافران آن است كه خاص احكام و قوانين الهى در دنيا نافذ باشد ؛ ستمكارى و بىانصافى از صفحهء گيتى محو گردد ؛ كسى را از دين ( شاهراه حقّ و عدالت ) گم نكنند . وقتى كه آنها از شرك بازآيند ، جز به ستمگران به ديگرى تعرّض نشود ؛ كسانى كه از بدى دست برداشتند ، آنها ظالم نمىباشند ، پس شما حق نداريد كه به آنها مزاحمت كنيد . البتّه آنان كه از فتنه باز نيايند ، اينچنين مردم را ، بدون انديشه قتل كنيد . « 1 »
هامش
( 1 ) . به قتل برسانى ؛ قتل عام كنيد .