وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَ سَعى فِي خَرابِها
و كيست بيدادگرتر از آنكه منع كرد مسجدهاى خدا را از آنكه ياد كرده شود در آنها نام او ، و كوشيد در ويرانى آن ؟ !
تفسير : اين آيت دربارهء نصارى فرود آمد كه آنها با يهود قتال كردند ؛ تورات را سوختند ، و بيت المقدس را ويران كردند ؛ يا دربارهء مشركان مكّه نازل گرديده كه آنها ، بر حسب عناد و تعصّب خويش ، در مقام « حديبيّه » ، « 1 » مسلمانان را از زيارت مسجد الحرام ( بيت اللّه المبارك ) منع كردند ؛ و هر آنكه هر مسجد را خراب كند ، در اين حكم داخل است .
أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ
آن گروه ، نمىسزد مر ايشان را كه درآيند در آنها ، مگر ترسندگان
تفسير : كافران مذكور را سزاوار اين بود كه در مسجدهاى الهى به خوف و تواضع و ادب و تعظيم مىدرآمدند ، « 2 » و اين ظلم صريح است كه آنجا از راه بىاحترامى پيش آمدند ؛ يا اينكه لياقت زندگى با عزّت و حكومت را در آن ديار ندارند ، و همچنان صورت گرفت كه كشور شام و سرزمين مكّه را خدا ( ج ) از ديگران اخذ ، و به مسلمانان بخشيد .
لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ
مرايشانراست در دنيا ذلت ؛
تفسير : يعنى در دنيا مغلوب شدند و به اسارت رفتند و جزيهء ده مسلمانان گرديدند .
هامش
( 1 ) . در منزل « حديبيّه » ، كاروانسرا و باراندازى در دو منزل مكهء مكرّمه ،
( 2 ) . درمىآمدند ، وارد مىشدند ،