قُلْ مَن يُنَجِّيكُم مِن ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِن هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ « 1 » .
« بگو : چه كسى شما را از تاريكىهاى خشكى و دريا رهايى مىبخشد ؟ ! در حالى كه او را با حالت تضرّع ( آشكار ) و در پنهانى مىخوانيد ( مىگوييد ) اگر ازاين ( خطرات و ظلمتها ) ما را رهايى بخشد ، از شكرگزاران خواهيم بود . »
بدين ترتيب تضرّع ( يعنى دعا به درگاه خداوند يكتا با همهء پافشارى ) ، حكمت دشواريهايى است كه آدمى به طور فردى با آنها روبرو مىگردد چنان كه حكمت مصيبتهاى اجتماعى نيز مىباشد . در يك سخن ، هدف تضرّع ، باز سازىِ ساختار جامعه انسانى بر شالودههاى فطرى صحيح و بدور از شرك و پيروىِ از هوى و هوس مىباشد ، و اين همان هدف دعا در شرايط عادى نيز هست ، چه مؤمن ، مشكلات ديگران را نيز در نظر مىآورد و روزهاى سختى خود را از نظر مىگذراند خواه در دنيا هنگام مصيبتهايى كه ناگزير هر فردى بايد آنها را از سر بگذراند يا در آخرت كه از مرگ ، آغاز مىشود ، و تا قبر ، رستاخيز و حساب ، ادامه مىيابد و سپس به آتش و بهشت ، ختم مىشود . اين مؤمن پيوسته در حالت تضرّع به سر مىبرد آيا دراين آيهء كريمه نمىخوانيم كه :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً . . . « 2 » .
« پروردگارتان را با تضرّع و در نهان بخوانيد . . . »
اين تضرّع از والاترين لحظات دعاست و دعا اوج پرستش است ، زيرا حقيقت پرستش ، پيوند مستقيمى ميان بنده و خداى اوست ؛ پيوندى پيراسته از هرگونه شرك يا هوى و هوس و يا غفلت كه هنگام كمال تضرّع ، تحقّق مىيابد .
از همين جاست كه تضرّع ، پيوسته ، از بالاترين نعمتهايى كه به بشر ارزانى شده تلقّى مىشود ، زيرا در حديثى از امام باقر عليه السلام آمده است كه فرمود : سليمان بن داود عليه السلام گفت :
هرچه به مردم داده شده و داده نشده به ما داده شده است ، و هرچه
هامش
( 1 ) - سورهء انعام ، آيهء 63 .
( 2 ) - سورهء اعراف ، آيهء 55 .