لَقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ « 1 » .
« تو از اين صحنه ( و دادگاه بزرگ ) غافل بودى و ما پرده را از چشم تو كنار زديم و امروز چشمت كاملًا تيزبين است . »
بنابراين ( تضرّع ) يعنى بازگشت به حقيقت خويشتن خويش بىهيچ پوششى ، كه البتّه رسيدن به اين مقام دشوار است ، مگر هنگام نزول مصيبتى بزرگ آنگاه كه پردههاى وهم از برابر ديدگان فرو مىافتند و حقيقت ، آشكارا براى مؤمن نمايان مىشوند .
ب - از همين جاست كه حكمت سختى و رنج ، فراهم كردن شرط تضرّع ( فروتنى و تسليم ) براى ملّتها را پس از فرستادن پيامبران به سوى آنها در بردارد . خداوند مىفرمايد :
قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِن كُنْتُمْ صَادِقِينَ * بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِن شَاءَ وَتَنْسَوْنَ مَاتُشْرِكُونَ * وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِن قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُم بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ * فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُم بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ « 2 » .
« بگو : به من خبر دهيد اگر عذاب پروردگار به سراغ شما آيد ، يا رستاخيز برپا شود ، آيا ( براى حلّ مشكلات خود ) غير خدا را مىخوانيد اگر راست مىگوييد ؟ ! * ( نه ) ، بلكه تنها او را مىخوانيد : و اگر او بخواهد ، مشكلى را كه به خاطر آن او را خواندهايد ، بر طرف مىسازد ، و آنچه را ( امروز ) همتاى خدا قرار مىدهيد ، ( در آن روز ) فراموش خواهيد كرد * ما به سوى امّتهايى كه پيش از تو بودند ، ( پيامبرانى ) فرستاديم ( و هنگامى كه با اين پيامبران به مخالفت برخاستند ) آنها را با شدّت ، رنج و ناراحتى مواجه ساختيم ، شايد ( بيدار شوند و در برابر حق ) خضوع كنند و تسليم گردند . * چرا هنگامى كه مجازات ما به آنان رسيد ( خضوع نكردند ) و تسليم نشدند ؟ ! بلكه دلهاى آنها قساوت پيدا كرد و شيطان ، هر كارى را كه مىكردند ، در نظرشان زينت داد . »
آيا نمىبينيد چگونه عذاب خدا موجب فروافتادن بتهاى شرك و بازگشت
هامش
( 1 ) - سورهء ق ، آيهء 22 .
( 2 ) - سورهء انعام ، آيات 40 - 43 .