مگرنه اين است كه دعا بشر را از استكبار ، بازمىدارد ؟ آنگاه كه آدمى به خويشتن خويش باز مىگردد و درمىيابد كه راه صلاح و والايى همان تواضع است ؟
ب - خداوند مىفرمايد :
وَاذْكُر رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ والآصَالِ وَلَا تَكُن مِنَ الْغَافِلِينَ * إِنَّ الَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لَايَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ « 1 » .
« پروردگارت را در دل خود به تضرّع و ترس بى آن كه صداى خود بلند كنى هر صبح و شام ياد كن و از غافلان مباش . هر آينه آنان كه در نزد پروردگار تو هستند از پرستش او سر نمىتابند وتسبيحش مىگويند و برايش سجده مىكنند . »
دعا همان نقطهء مخالف استكبار است و اگر استكبار و سركشى ، عامل فساد در زمين است دعا ابزار بازدارندهء انسان از فساد مىباشد .
پ - همچنين دعا و تواضعى حقيقى را به ارمغان مىآورد و انگيزههاى تجاوز و تسلّط را از روان بر مىكند . از همين روست كه خداوند سبحان مىفرمايد :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُعْتَدينَ « 2 » .
« پروردگارتان را با تضرّع و در نهان بخوانيد ، زيرا او متجاوزان سركش را دوست ندارد . »
پس نقش دعا ، بازداشتن انسان از تجاوزى است كه خداوند آن را دوست نمىدارد .
ت - دعا نه تنها از فساد باز مىدارد ، بلكه نهال محبّت را در جان مىنشاند تا براى مردم ، احسان و نيكى به بار آورد . خداوند مىفرمايد :
. . . وَادْعُوهُ خَوْفاً وَطَمَعاً إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ « 3 » .
« . . . و خدا را از روى بيم و اميد بخوانيد . و رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است . »
پس در پرتوى دعا روح نيكوكارى به مردم در نفس انسان ، رشد مىكند ، زيرا دعا نفس را اصلاح مىكند و صلاح نفس ، زير ساز صلاح جامعه است . چه ، يكى از
هامش
( 1 ) - سورهء اعراف ، آيات 205 - 206 .
( 2 ) - سورهء اعراف ، آيهء 55 .
( 3 ) - سورهء اعراف ، آيهء 56 .