ث - خداوند به پيامبران خود به هنگام دعا پاسخ داده ، و از زبان حضرت ابراهيم عليه السلام مىفرمايد :
الْحَمْدُ للَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ « 1 » .
« سپاس خدايى را كه در اين پيرى اسماعيل و اسحاق را به من عطا كرد . پروردگار من دعاها رامىشنود . »
ج - همچنين خداوند ، دعاى يونس بن متى عليه السلام را پس از بلعيده شدن توسط نهنگ ، پاسخ داد و به مؤمنان وعده داد كه بديشان نيز پاسخ دهد . خداوند مىفرمايد :
وَذَا النُّونِ إذْ ذَهَبَ مُغَاضِباً فَظَنَّ أَن لَن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ * فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ « 2 » .
« و ذو النون [ يونس ] را ( به يادآور ) در آن هنگام كه خشمگين ( از ميان قوم خود ) رفت ، و چنين مىپنداشت كه ما بر او تنگ نخواهيم گرفت ؛ ( امّا موقعى كه در كام نهنگ فرو رفت ) در آن ظلمتهاى ( متراكم ) صدا زد : ( خداوندا ! ) جز تو معبودى نيست ؛ منزّهى تو ! من از ستمكاران بودم . ما دعاى او را به اجابت رسانديم ؛ و از آن اندوه نجاتش بخشيديم و اين گونه مؤمنان را نجات مىدهيم . »
دوم - فروتنى و تسليم ، گوهر دعا :
الف - گوهر دعا ، فروتنى و تسليم به درگاه الهى ( يا تضرّع ) است . تضرّع همان احساس نياز حقيقى و همان حالت صفا و خلوص و از ميان رفتن هرگونه خود فريبىاى است كه نفس بشرى را پوشانده تا در وراى آن كبر ، غرور ، ناتوانى و سستى عزم خود را پنهان كند ، پس هرگاه با تلخىِ حق روبرو شود و با جوهرهء واقعيّت برخورد كند دراين هنگام بر او آشكار مىشود كه در غرور به سرمىبرده است . و آن هنگامى است كه سكرات مرگ بر او غالب مىآيد يا هنگامى كه چنين مورد خطاب قرار مىگيرد كه :
هامش
( 1 ) - سورهء ابراهيم ، آيهء 39 .
( 2 ) - سورهء انبياء ، آيات 87 - 88 .