هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
.
خلاصه اين آيه آنست كه خداوند از هر عيب و نقص و نياز منزه است ، بر - كائنات حكومت مطلق دارد ، هر كار را نيكو انجام مىدهد كه مستحقّ حمد و ستايش است و چيزى از قدرت او خارج نيست ، لازمه اين گفته آنست كه خداوند به بعث و خلقت مجدد تواناست .
بعضى در بارهء
يُسَبِّحُ لِلَّهِ . . .
فرمودهاند : تسبيح مكلّفين به زبان است و تسبيح جمادات به دلالت ، ولي در اول سورهء حديد و سورهء جمعه گفته شد به حكم
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
اسراء / 44 همه موجودات خدا را به زبان خود تسبيح مىكنند ليكن ما زبان آنها را نمىفهميم : اگر منظور دلالت علت و معلول بود ، اينكه براى بشر معلوم است .
پس اين قسمت از آيه ، خبر از يك واقعيتى است يعنى همهء موجودات مانند شما انسانها بىنقص بودن خدا را درك و او را تنزيه مىكنند .
وَ لَهُ الْحَمْدُ
لازمهاش آنست كه خدا هر كار را نيكو و از روي مصلحت مىكند على هذا لايق ستايش و ثناست على هذا در كار خدا عبث نيست .
2 -
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
.
اين آيه راجع به گذشتهء انسان نيست تا مسئلهء جبر و امثال آن مطرح شود بلكه طبرسى و ديگران فرمودهاند منظور آنست كه خدا شما را آفريده و مخيّر كرده ، در نتيجه بعضى از شما مؤمن و بعضى كافر هستيد ، لذا نسبت ايمان و كفر را به خود انسان داده است نه اينكه بفرمايد : « خلقكم مؤمنا و كافرا » در اين صورت اين آيه راهى است براى توجيه و اثبات معاد ، يعنى : مؤمن و كافر بودن شما لازمهاش پاداش و كيفر است و گرنه خلقت انسان ناقص و مستلزم ظلم خواهد