خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ
.
ترسيمى است از منافقان و آن اينكه ظاهرشان آراسته ، تناسب اندامشان خوب و سخنانشان شيرين است كه هر شنونده خوش دارد گوش بدهد زيرا كه پر از دروغهاى سامعه نواز است ولى باطنشان بىمحتوى و خالى از فائده است ، نظير چوبهايى كه به ديوار تكيه داده شده است .
خطاب « رأيت - تسمع » مىشود گفت راجع به همه باشد نه فقط به رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و شايد به طور تناوب خطاب به آن حضرت و ديگران باشد
يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ
اضطراب باطنى منافق را نشان مىدهد كه هر آن مىترسد از آنكه سرّش فاش و باطنش ظاهر شود ، نظير
يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما فِي قُلُوبِهِمْ
توبه / 64 آن گاه فرموده :
هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ
مقدم شدن « هم » براى حصر است يعنى آنها جز دشمن نيستند .
قاتَلَهُمُ اللَّهُ
نفرين است ، يعنى خدا آنها را بكشد ، مفاعله شايد براى شدت و مبالغه باشد ، بعضي آن را دورى از رحمت و خذلان گفتهاند « انى يصرفون » يعنى از حق به كجا برمىگردند ؟ استفهام براى تعجب است مجهول آمدن براى آنست كه عوامل نفاق آنها را منحرف مىكند .
5 -
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَكْبِرُونَ
.
در شأن نزول گفتيم كه به عبد اللَّه گفتند بيا رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله برايت استغفار كند ، به حالت مسخره سرش را چرخانيد نقل شده كه به او و يارانش اين پيشنهاد شد ، همه سر چرخانيدند .
منظور از « يصدون » اعراض از آمدن به محضر آن حضرت است .
6 -
سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ
.
يعنى استغفار پيامبر در بارهء آنها قبول نيست ، نظير اين آيه است آيهء