اسرار خلقت است ، اگر در جهان نبود ، زندگى فلج مىشد .
72 -
أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ
.
روئيدنيها محلّ پيدايش آتش است ، طبق نظام خلقت و مشيت خدا آب و املاح زمين و گازهاى هوا ، مبدل به چوب و روئيدنى مىشود و آتش در آن به وجود مىآيد ، خلقت آتش روى هدف و غرض مىباشد .
73 -
نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً وَ مَتاعاً لِلْمُقْوِينَ
.
در اينجا براى خلقت آتش دو هدف ياد شده است اوّل يادآورى آتش آخرت .
در روايتى از حضرت صادق صلوات اللَّه عليه آمده : آتش دنيا جزئى از آتش جهنم است كه هفتاد درجه خاموش شده و پائين آمده است ( از تفسير صافى ) .
دوّم : متاع بودن براى مردم ، در تفسير قمى « مقوين » را « محتاجين » گفته است ، بعضى تذكره را تذكرهء آخرت گفتهاند : يعنى ايجاد آتش دليل قدرت خدا بر به وجود آوردن قيامت است نظير :
الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً
يس / 80 .
74 -
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ
.
تفريع است بر بيان گذشته و خطاب است به حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله ، يعنى مشركان لياقت اين خطاب را ندارند ، آنها بعث را انكار مىكنند ، امّا تو با در نظر گرفتن اين موهبتها و اينكه پايان اين زندگى آغاز قيامت است ، خدايت را تسبيح كن از اينكه كار لغوى انجام دهد و بعد از دنيا آخرت نياورد .
از امر به تسبيح به خوبى روشن مىشود كه اگر از پس دنيا آخرت نبود خلقت انسان عبث مىشد و آن مخالف سبحانيت و تنزيه خدا مىگرديد .
با در « باسم » اگر به معنى استعانت باشد معنى چنين مىشود : خدايت را تسبيح كن با مدد جستن از اسم او ، و شايد اسم به معنى ذكر باشد يعنى با ذكر