آمده : « خرص خرصا : كذب - خرص فيه : حدس » .
غمرة : غفلت : جهالت . غمر در اصل به معنى پوشاندن و در زير گرفتن است « غمره الماء غمرا : علاه و غطاه » غفلت را از آن غمره گويند كه درك انسان را پوشانيده است ، تاء آن به معنى نوعيّت است .
آن در آيه ظاهرا به معنى جهالت و يا حيرت مىباشد ، زيرا كه « ساهون » به معنى غافلان است ، بايد با هم فرقى داشته باشند .
يهجعون : هجوع : خواب شب ، در مفردات و صحاح اللغة و مجمع نيز چنين است « يهجعون » مىخوابند .
شرحها
در اين آيات گوشهاى از نظام و تدبير جهان بازگويى شده آن گاه فرموده :
وعدهء معاد راست است يعنى : خداى تدبير كنندهء جهان ، معاد را خواهد آورد ، سپس فرموده : منكرين در تعنت و لجاجند و آن گاه آخرت مؤمنان و منكران را بيان كرده است .
1 - 6 -
وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً فَالْحامِلاتِ وِقْراً فَالْجارِياتِ يُسْراً فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ
.
اين طرز بيان فقط در سه سوره آمده است : ذاريات و مرسلات و نازعات و در هر سه جواب سوگندها معاد است در اينجا فرموده
إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ
و در مرسلات آمده
إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ
و در نازعات فرموده :
تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ
اين سوگندها استدلال بر معاد هستند ، تناسب ميان قسم و مقسم به همين است يعنى : سوگند به اين تدبير كه وعده معاد راست است ، به عبارت ديگر تدبير جهان دليل وجود خدا و توحيد اوست و همان خدا معاد را وعده كرده است .
مىشود گفت منظور از ذاريات بادها هستند كه ابرها را از جو درياها