منظور از كتاب ، كتاب وحى است مانند تورات و انجيل ، اثاره به معنى علم منقول است ، يعنى به شركت آنها در آفرينش آسمانها و زمين كتابى يا گفته منقولى از گذشتگان بياوريد « من علم » حاكى است كه گفتهء يقين آورنده باشد .
در مجمع فرموده : على عليه السّلام آن را « اثرة » خوانده است .
از حضرت باقر صلوات اللَّه عليه دربارهء اين آيه روايت شده كه فرمود :
« عنى بالكتاب التوراة و الانجيل او اثارة من علم فانّما عنى بذلك علم الانبياء و الاوصياء عليهم السّلام » ( برهان ) .
5 -
وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ وَ هُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ
.
تفريع است بر آيه اول ، استفهام براى انكار است ، قيد
إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ
در رابطه با اجل مسمى است كه مدت دعوت تا روز قيامت مىباشد .
براى معبودهاى باطل دو وصف ياد شده است يكى اينكه به مشركان جواب نمىدهند ، دوم اينكه از دعوت آنها غافلند . زيرا جمادى بيش نيستند .
6 -
وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ
.
فاعل « كانوا » در هر دو راجع به معبودهاست يعنى آنها در روز قيامت براى پرستش كنندگان خود دشمن شده و از پرستش آنها بيزارى خواهند كرد ، اين سخن مىرساند كه بتها در روز قيامت زنده و با شعور خواهند بود ، در ذيل آيه
إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ . . .
فرقان / 12 گفته شد كه روز قيامت حتى آتش نيز زنده و با شعور خواهد بود .
و در ذيل
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ
ق / 30 خواهد آمد . پس آن وقت كه اصنام زنده شدند خواهند دانست كه مشركان آنها را عبادت كردهاند ، لذا دشمن آنها شده و از آنها بيزارى خواهند كرد « 1 » در اين باره آيات
هامش
( 1 ) منظور از انكار عبادت ظاهرا بيزارى از آنست .