اين همان برهان حكمت در اثبات معاد است كه در آخر سورهء حجر مفصلا گفته شد : اگر همهء جهان و انسانها آن بود كه به طور دائم بيايند و بروند و غرضى از آمد و شد نباشد ، آفرينش آنها عبث مىشود و چون عبث بر خدا محال است لذا بايد جهان ثابتى بعد از اين آفرينش باشد
وَ أَجَلٍ مُسَمًّى
نشان مىدهد كه اين نظام تا مدتى معين جارى خواهد بود و سپس از بين خواهد رفت و جهان ديگرى در جاى آن تشكيل خواهد گرديد .
لفظ
أَجَلٍ مُسَمًّى
در آيات رعد / 2 ، روم / 8 ، لقمان / 29 ، فاطر / 13 ، زمر / 5 ، نيز آمده است .
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنْذِرُوا مُعْرِضُونَ
منظور از « ما » روز قيامت يعنى : ليكن كافران از قيامت كه با آن انذار شدهاند ، رو گردانند .
4 -
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّماواتِ
.
به نظر مىآيد مراد از اين آيه آنست كه بت پرستى شما را از ايمان به آيات خدا باز داشته است بگوئيد : معبودهاى شما چكارهاند ، آيا چيزى از زمين آفريدهاند و در آفرينش آسمانها شركت داشتهاند ؟ حالا كه هيچ يك از اينها نيست پس چرا به آنها رو آوردهايد ؟ ! نفى شركت در آفرينش نفى تدبير را نيز لازم گرفته است .
« أ رأيتم - ارونى » هر دو به معنى « خبر دهيد » است ، « خلقوا - لهم » در اولوا العقل به كار مىرود ، استعمال آن دربارهء اصنام به علت آنست كه كار عقلا را به آنها نسبت مىدادند .
ائْتُونِي بِكِتابٍ مِنْ قَبْلِ هذا أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
.