و لازم القصد است ، گويى منظور آنست كه دعوت به عفو ، ابطال حق مظلوم نيست ، بلكه دعوت به فضيلت و كمال است ، كلمه
عَزْمِ الْأُمُورِ
سه بار در قرآن مجيد به كار رفته است .
44 -
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ
.
پس از آنكه صفات مؤمنان در آيات گذشته ذكر شد مناسب آمد كه اهل ضلالت نيز ياد شوند به همين مناسبت مسئله معاد آنها نيز لازم الذكر گرديد ، اگر كسى را خدا گمراه كند سرپرستى جز خدا براى هدايت كردن ندارند ، مىدانيم كه اضلال خدا يك كار ابتدايى نيست بلكه
وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ
ابراهيم / 27 « ترى » خطاب است به آن حضرت و هر مخاطب ديگر . آرزوى برگشتن به دنيا از طرف ظالمان در بسيارى از آيات آمده است .
45 -
وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ
.
ضمير « عليها » راجع به آتش است كه مقام بر آن دلالت مىكند . يعنى در وقت عرضه شدن به آتش ساكت و آرامند ، دليل آن ذلت و ناتوانى است .
مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ
بيان « ينظرون » است يعنى با نگاه ضعيف نگاه مىكنند ، نمىتوانند از آتش چشم بردارند ، و نيز نمىتوانند با نگاه كامل نگاه كنند .
وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ
.
يعنى : وقتى كه مؤمنان كفار را در آن حال ديدند ، چنان مىگويند ، مراد از خسران نفس محروم كردن آن از موهبتهاى الهى است ، مراد از اهل ، شايد حوريان بهشتى باشد كه از دستشان رفته است و شايد اهل دنيا باشد كه اهل بهشت