چاره ساز باشد ، در اين صورت تناسب آن با صدر آيه بهتر روشن خواهد شد .
42 -
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ
.
در تفسير صافى فرموده : گويند قريش اطلاع يافتند كه اهل كتاب ، پيامبران خويش را تكذيب كردهاند ، گفتند : خدا بر يهود و نصارى لعنت كند اگر رسولى براى ما مبعوث شود يكى از هدايت شدهترين امتها خواهيم بود ( و او را قبول خواهيم كرد ) ، الميزان اين سخن را از درّ منثور نقل كرده و فرموده : سياق آيه اين نقل را تصديق و تأييد مىكند .
فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذِيرٌ ما زادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً
.
ولى به قول خويش عمل نكردند ، آمدن رسول فقط دورى از حق را بر ايشان افزود .
43 -
اسْتِكْباراً فِي الْأَرْضِ وَ مَكْرَ السَّيِّئِ وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ
.
يعنى علّت تنفّر و دورى ، تكبّر و عناد و حيلهء زشت آنها بود با آنكه حيلهء بد فقط حيله گر را مىكوبد تكذيب رسول بالاخره به ضرر خود آنها خواهد بود
اسْتِكْباراً . . .
مفعول له است براى « نفورا » .
جملهء
وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ
يكى از نظامات زندگى و از قواعد كلّيه است نظير
إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
يوسف / 23
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما بَغْيُكُمْ عَلى أَنْفُسِكُمْ
يونس / 23 .
فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا
.
تعيين مصداق است در زمينهء اينكه اقوام گذشته مكر كردند و مكرشان خودشان را گرفت . آن وقت فرموده : اين طريقه نه قابل تبديل است و نه قابل